Биотехнология: өмір инженерияға айналғанда

Ғасырлар бойы адам өмір кітабын жаза алмай, тек оқыды. Ол тұқым мен сортты соқыр күйінде, шағылыстырып, үміттеніп шығарды. Бүгін тарихта тұңғыш рет қолымызда оқырман билеті ғана емес, қалам да бар. Бұл бәрін өзгертеді — әлі жауабы жоқ сұрақтарды қоса.

Оқудан жазуға

Геномды таратып оқу — оқуды үйрену. Оны өңдеу — жазуды үйрену. Айырмасы зор: оқырман мәтінді сол күйінде қабылдайды, автор оны қайта жазады. Бүгіннің өзінде бұл үкім саналған ауруларды емдейді, дәрі жасауды жеделдетеді, құрғақшылыққа төзімді өнім уәде етеді. Биология тұңғыш рет бақыланатын табиғаттан инженерлік пәнге айналуда.

Сызық қайдан өтеді

Бірақ қаламның кері жағы бар: өшіруге болмайтын нәрсені де жазуға болады. Науқас адамның ауруын тудыратын генді түзету — бір басқа; келісім бермеген болашақ ұрпақтың тұқымқуалауын қайта жазу — мүлде басқа. Емдей алатын технология «жақсартуға» да қабілетті — ал «жақсарту» деген сөздің артында тым жиі тәкаппарлық жасырынған. Мәселе «істей аламыз ба» емес, «қайда тоқтаймыз».

«Табиғат біз ойлағаннан ғажайып қана емес — ол біз ойлай алатыннан да ғажайып.»
— Дж. Б. С. Холдейн

Менің пікірім: биотехнология — адам қолына алған ең қуатты құрал, өйткені ол тұңғыш рет адамның өзіне бағытталған. Мұндай құрал шеберлікті ғана емес, кішіпейілдікті де талап етеді. Өмірді қайта жаза білу — құқық болуымен бірдей емес; бүгінгі даналық не істей алатынымызбен емес, неден саналы түрде бас тартатынымызбен өлшенеді.