Ақша: сенімнің қысқа тарихы

Ақша материалдық нәрсе сияқты көрінеді — тиын, купюра, шоттағы сандар. Бірақ мәні бойынша ақша — зат емес, келісім. Қағаз өзінен емес, айналадағылардың бәрі оны еңбек пен тауарға айырбастауға келіскендіктен құнды.

Ақшаның бүкіл тарихы — сенім тарихы. Алдымен алтынға сенді, өйткені ол аз әрі жасау қиын. Кейін — қағаз бірдеңеге тұрады деп уәде берген мемлекеттерге. Бүгін көбіне — код пен институттарға. Түрі өзгереді, мәні бір: ақша адамдар оның ертең бірдеңеге тұратынына сенгенше ғана жұмыс істейді.

Осыдан инфляция мен озбырлықтың неге қауіпті екені түсінікті: олар купюраны емес, сенімді бұзады. Ал сенім тез сынып, баяу қалпына келеді. Ақшасы мықты ел қағазы көп болғандықтан емес, сөзіне — өзінікі де, өзгенікі де — сенгендіктен бай.

Пікірім: ең бағаланбаған экономикалық актив — бедел. Оны басып шығаруға да, қарызға алуға да болмайды; оны тек жылдар бойы адал мінезбен табуға және бір алдаумен жоғалтуға болады. Қаржы — түптеп келгенде сандар емес, мінез туралы.