Ізгі билік: оны жаманнан қалай ажыратуға болады

Жеті ғасырға жуық бұрын суретші Лоренцетти ерекше тапсырыс алды: қала кеңесінің қабырғасына ізгі басқару жаманнан немен ерекшеленетінін салу — билеушілер оған күнде қарасын деп. Ол таққа мен шайқасты емес, әлдеқайда адал нәрсені бейнеледі: қарапайым өмірді. Жақсы басқарылған жерде — адамдар тыныш еңбек етеді, сауда жасайды, билейді; жаман жерде — қорқыныш, қирау, бостық.

Билік парадпен емес, күнделікпен сыналады

Биліктің сапасын оның фасадымен бағалауға үйренгенбіз: сөзбен, құрылыс ауқымымен, қағаздағы күшпен. Бірақ ол нағыз емтиханды басқа жерде тапсырады — қарапайым отбасының асханасында, дәрігерге кезекте, адам есік қаққаннан қорқа ма, соныда. Ізгі басқаруды өзі туралы қаншалықты қатты айтатынынан емес, қарапайым адам тыныш жұмыс істеп, бала өсіріп, ертеңнен қорықпай ала ма, соныдан таниды. Қалғаны — декорация.

Басты белгі — қорғалған кішкентай адам

Ізгі басқаруды жаманнан ажыратудың қарапайым жолы бар: бұл жүйеде кімге қауіпсіз — мықтыға ма, әлсізге ме, соны қарау. Жаман билік өзін халықтан қорғайды; ізгісі — әлсізді мықтыдан қорғайды. Заң бәріне бірдей, шенеунік азаматтан қорқатын, керісінше емес, сотқа қорықпай келуге болатын жерде — билік адамға қызмет етеді. Бәрі керісінше жерде ешбір сарай мен ұран құтқармайды: әдемі фасад артында үй ақырын опырылады.

«Заң біткен жерде тирания басталады.»
— Джон Локк

Менің пікірім: билікті оның уәдесімен не жауларымен бағалау керек дегенге сендірмеңіз. Өзіңізбен әрі көршіңізбен бағалаңыз: қарапайым адамға өмір сүру жеңілдеді ме, сотта әділдік көбейді ме, ұйқы тынышталды ма. Ізгі билік — халықты сөзбен бәрінен қатты сүйетін емес, халыққа жай қорықпайтын билік. Әрі бұл, сірә, әдемі сөзбен тапсыруға болмайтын жалғыз емтихан.

Мұқабада: Амброджо Лоренцетти, «Ізгі басқарудың жемісі» (1339).