Тарихты жеңімпаздар емес, аман қалған мұрағаттар жазады

«Тарихты жеңімпаздар жазады» дегенді естіген боларсыз. Бұл тек ішінара рас. Жиірек тарихты кездейсоқтық жазады: бізге ең маңыздысы емес, ең өміршеңі жетеді.

Аман қалғандардың қателігі

Ежелгі дәуірді өрт, соғыс пен зеңнен кездейсоқ аман қалған мәтіндердің бірнеше пайызы арқылы білеміз. Данышпан кітаптар өртеніп, орташалары көшірмесі көп болғандықтан аман қалды. Тарихшы өткенге емес, оның сынықтарына қарайды — әрі «сақталғанды» «маңызды болғанмен» оңай шатастырады. Бұл — аман қалғандар тұзағы: біз қайтқан ұшақтарды көріп, қайтпағандарды ұмытамыз.

Бұл неге бүгін маңызды

Дәл сол әсер бүгінге де қатысты. Біз қатты әрі құжатталғанды есте сақтаймыз, ал тыныш әрі жазылмаған болмағандай жоғалады. Өз куәліктерін — өз тілінде, өз көзімен — сақтамайтын халық өзгенің мұрағатымен «қайта жазылу» қаупінде. Жамандықтан емес, жай ғана өзгенікі аман қалғандықтан.

«Өткенін еске түсіре алмайтын оны қайта бастан кешуге мәжбүр.»
— Джордж Сантаяна

Пікірім: тарих — болған нәрсе емес, біз сақтап, адал оқи алған нәрсе. Сондықтан мұрағат, мұражай және ана тіліндегі жазба — шаң емес, өзін-өзі қорғау түрі. Өз куәліктеріңді сақтау — өзгелерге тарихыңды сенің орныңа айтқызбау деген сөз.