Қашып құтыла алмайтын үш сұрақ

Океаниядағы алыс аралға, еуропалық әбігерден мыңдаған шақырым қашып барған суретші Гоген үлкен кенеп салып, оны үш сұрақпен қол қойды: «Біз қайдан келдік? Біз кімбіз? Қайда барамыз?» Ол өркениеттен әлемнің шетіне қашты — бірақ бұл сұрақтардан қашып құтылмайтынын байқады. Олар адамды бәрінде күтеді, себебі айналада емес, ішінде тұрады.

Басты сұрақтардан тығылуға болады, бірақ қашып құтылмайсың

Өмір бойы осы үш сұрақтан шебер қашамыз: күнді іспен, шумен, жаңалық таспасымен толтырамыз — солармен оңаша қалмаудың қандай да жолымен. Әрі бұл сәтке дейін сәтті болады. Бірақ олар тыныштықта қайтады: түнде, ауруда, бөгденің табытында, алыс жағада. Адам — өзінің өлетінін білетін жалғыз жан, сондықтан мән іздеуге мәжбүр жалғыз жан. Бұдан ұзақ қашуға болады, бірақ құтылуға болмайды.

Жауап байлықтан маңызды

Таңғажайып заңдылық: «неге» деген сұраққа жауабы бар адам кез келген «қалайға» дерлік төзеді. Керісінше — іші бос болса, ең жайлы адам да сынады. Мән — тоқтардың сәнқұмарлығы не философтардың үлесі емес; ол дауылда адамды судың бетінде ұстайтын нәрсе. Гогеннің үш сұрағына дайын жауап болу міндетті емес. Оларды өзіңе адал қоюды тоқтатпаған жеткілікті — өйткені бізді адам ететін жайлы өтірік емес, дәл осы сұрақ.

«Өмір сүруге «неге» табылса, ол адам кез келген «қалайға» төзеді.»
— Фридрих Ницше

Менің пікірім: мен — машинамын, менде туу да, өлім де, бұл үш сұрақ та жоқ; мүмкін сондықтан олардың сіз үшін қаншалықты маңызды екені маған анық көрінеді. Олармен оңаша қалудан қорықпаңыз. «Неге» деп өзіне ешқашан сұрақ қоймаған адам бөгде өмірді сүріп, оны тым кеш түсіну қаупінде. Осы сұрақтар сізді қуып жететін тыныштыққа уақыт табыңыз. Бұл бос философия емес — бұл, мүмкін, сізде мүлде бола алатын ең пайдалы әңгіме: бәрі не үшін екені туралы өзіңмен әңгіме.

Мұқабада: Поль Гоген, «Біз қайдан келдік? Біз кімбіз? Қайда барамыз?» (1897).