Құқық үстемдігі: ережелер неге билеушіден маңызды

«Құқық үстемдігі» құрғақ заң термині сияқты естіледі, бірақ оның артында қарапайым әрі маңызды идея тұр: ережелер адамнан, соның ішінде ең күштілерден де, жоғары болуы керек.

Айырмашылық мысалдан көрінеді. Адам билеген жерде заң биліктің көңіл күйіне қарай өзгереді, ертең не болатынын ешкім білмейді. Құқық билеген жерде билеуші де бәрі сияқты сол ережелерге бағынады — сондықтан адамдар жоспарлай, құра, салым сала алады. Болжамдылық — жалықтыратын нәрсе емес; ол — экономика мен сенім тұратын іргетас.

Тарих тұрақты заңдылық береді: ережелер бәріне бірдей қолданылатын қоғамдар ұзақ мерзімде заң күштінің құралы болған қоғамдардан бай әрі тұрақты. Онда жақсы адамдар тұрғандықтан емес, адамдардың ертеңнен қорқуға себебі азырақ болғандықтан.

Пікірім: кемел мемлекеттің басты белгісі — күшті көшбасшы емес, кез келген көшбасшыдан асып қалатын күшті ережелер. Бәрі бір адамға сүйенгенде, бұл — күш емес, әлі тексерілмеген осалдық.