IT
Қалтада миллиардтаған адамның кез келгеніне бір секундта жете алатын құрылғы бар, ал жалғыздық дерт сияқты жайылды. Желі шексіз байланыс сыйлап, жақындықты жоққа шығарды. Лайк — құшақ емес, ал лентадағы жүз дос түн ортасында келетін бір адамның орнын баспайды.
Қоғам
Денсаулықты жиі сәттілік деп ойлайды: гені жақсы болса — сау. Бұнда шындық бар, бірақ азғантай. Медицина ауруды емдейді, ал денсаулық негізінен ауруханада жасалмайды: ұйқы, қозғалыс, тамақ, су, ауа, күйзеліс. Дәрігер сынған кезде керек, ал сыну жылдар бұрын басталады.
Мәдениет
Қазақстан мәдениетінде сирек үйлесім бар: терең көшпелі дәстүр және жас, ізденуші заманауилық. Мәселе нені таңдауда емес, қалай қосуда: дамымаған мұра мұражайға, тамырсыз заманауилық еліктеуге айналады. Тірі дәстүр — консервіленген емес, қайта пайымдалған дәстүр.
Қоғам
Банк, сот және төлқұжат пайда болғанға дейін адамзатта мыңдаған бейтаныс адамды бір-біріне сендіретін тетік жұмыс істеп тұрған. Адам өзі танитынға сенеді. Ортақ сенім басқа сұраққа жауап берген: алғаш көрген адаммен қалай сауда жасап, сөзде тұруға болады. Кейін заң мен келісім пайда болды.
IT
Жаңадан бастағандар жақсы код — ақылды код, яғни қулықты, тығыз, әсерлі деп ойлайды. Тәжірибелілер керісінше біледі: ең жақсы код — түсінікті әрі қызықсыз. Бағдарламаны бір рет жазады, ондаған рет оқиды. Артық күрделілік шеберлік емес, біреу төлейтін қарыз.
Қоғам
Бірде-бір адам үйін, тілін, ата-баба зиратын жақсы өмірден тастап кетпейді. Көші-қон — дерт емес, оның белгісі, ал белгіні емдеген сайын дерт қалады. Қабырға жолдың бағасын көтеріп, контрабандистің қалтасын толтырады, бірақ кету шешімін сирек өзгертеді. Үйде не ұстайды.
Саясат
«Құқық үстемдігі» құрғақ естіледі, бірақ артында қарапайым ой бар: ереже адамнан, тіпті ең күштісінен де жоғары тұруға тиіс. Адам билеген жерде заң көңіл күйге қарай өзгереді, ертең не болатынын ешкім білмейді. Құқық билеген жерде билеуші де сол ережеге бағынады.
Саясат
Бір аптада Кувейттегі тұщыландырғышқа, Одесса маңындағы астық кемесіне және Қазақстан мұнай экспортының 80 пайызы өтетін Новороссийск танкерлеріне соққы жасалды. Ормуз бұғазы арқылы транзит 62 пайызға түсті. Төрт соғысушы тарап, бір әдіс: әскерге емес, инфрақұрылымға соғу.
Экономика
Автоматтандырудың әр толқыны «мамандықтар жоғалады» деген тақырыппен келеді. Жиірек басқаша болады: мамандықтың мазмұны өзгереді. Терминал келгенде кассир жоғалған жоқ, кеңесшіге айналды; бухгалтер сандардың мәнімен айналыса бастады.
Технология
Цензура баспа станогынан да көне, бірақ күші бір нәрсеге сүйенген: тар мойынды бақылау — бір баспахана, бір телеорталық, кірер жерде бір цензор. Цифрлық дәуір сол мойынды миллиондаған құрылғыға жайды. Бір нүктені бөгеу оңай, бәрін — мүмкін емес. Неге бұл жеңіс емес, ығысу.
Әлем
Еуропалық одақты үнемі жерлеп жүр: әр дағдарысты «соңның басы» деп жариялайды. Ой болжамдардан берік болып шықты, себебі қарапайым тұжырымнан өскен: тығыз сауда жасайтын елдер бір-бірімен соғысуға қиын барады. Шексіз келісе алуды әлсіздік деп қабылдау оңай.
Экономика
Инфляция — сол ақшаға ертең бүгінгіден аз зат аласың дегені. Себебі әдетте екеу: экономикада ақша тауардан көп, не шығын қымбаттайды. Ол табиғатынан әділетсіз: жылжымайтын мүлік бағамен бірге өседі, ал жалақы мен жинақ құнсызданады. Шын мәнінде не көмектеседі.
Экономика
Ел мұнай да, қару да, технология да сатып ала алады, бірақ өзін асырай алмайтын ел шын тәуелсіз болмайды. Мұнайды ауыстыруға, кейінге қалдыруға болады, тамақты — жоқ: адам күнде жейді. Аштық билеушілерді әскерден жиі құлатқан. Аграрлық елдерде қандай көз бар.
Экономика
Ақша зат сияқты көрінеді — тиын, банкнот, шоттағы сан. Мәні келісім: қағаздың құны өзінде емес, айналадағылар оны еңбекке айырбастауға келіскенінде. Алдымен алтынға сенді, содан мемлекетке, енді барған сайын кодқа. Инфляция неге банкнотты емес, сенімді бұзады.
Технология
Ғасырлар бойы адам өмір кітабын оқыды, бірақ оған жаза алмады: тұқымды соқыр будандастырып шығарды. Геномды оқу — оқуды үйрену, оны өңдеу — жазуды үйрену. Шекара қайда: науқастың генін түзету бір басқа, келісім бермегендердің тұқым қуалауын қайта жазу — мүлде басқа.
Экономика
Жаңалықтарда корпорациялар мен мегажобалар туралы айтылады, ал дәмхана, шеберхана мен шағын ЖК ұсақ көрінеді. Дәл солар жұмыс орнының көбін жасайды. Бірақ айқын емес рөлі де бар: өз ісі бар адам бір жұмыс берушіге аз тәуелді, ал тәуелсіз адамдардың көптігі — тұрақты қоғамның негізі.
Экономика
Сауданы жиі нөлдік қосынды ойыны деп қабылдайды: біреу ұтса, екіншісі ұтылған. Экономика екі жүз жыл бұрын керісінше екенін көрсетті — айырбас тартып алу емес, қосу. Бірақ адал әңгіме мұнымен бітпейді: ұтыс бәріне аз-аздан, ұтылыс азға, бірақ бірден әрі ауыр тиеді. Үндемеу наразылық тудырады.
Технология
16 шілдеде Bloomberg Google-дың флагманы бірнеше айға кешігетінін хабарлады: Alphabet акциясы 4,4% түсіп, бір күнде 200 миллиард доллар жоғалды. Сол күні қытайлық Moonshot Kimi K3 шығарып, салмақтарын бәріне беруге уәде етті. Қазақстанға ашық салмақ неге маңызды.
Мәдениет
Тіл ойды жеткізіп қана қоймайды — оны ішінара қалыптастырады да. Әр тілде басқасында жоқ орамдар бар, демек бірінде көрінетін, екіншісінде қалып қоятын реңктер де бар. Көптілділікті бәсекелік артықшылық деп ұсынады, бірақ бастысы — оқиғаның жалғыз нұсқасынан қорғаныш.
Спорт
Үлкен турнирдің финалы — миллиардтаған бейтаныс адам бір доп үшін бір мезгілде тынысын тіреген сирек кеш. Спорт сұлулығымен емес, әділдігімен тартады: ереже бәріне бір, есепті жарлықпен өзгертуге болмайды, нәтиже бірден көрінеді. Ал трибунадағы бірлікті ешкім жоғарыдан түсірмеген.
Мәдениет
Адамдар әңгіме айтуды заң жазудан да, қала салудан да бұрын бастаған. Статистика факті хабарлайды, әңгіме түсінік береді: миллион адам үйін тастап кетті деп оқып, ештеңе сезбеуің мүмкін, ал бір тағдырды көріп, бәрін ұғасың. Кино мен кітап неге қоғамның өзі туралы ойлау тәсілі.
