БҰҰ пандемияға дайындықты күн тәртібіне қайтарды: елдер неге келісті

25 қыркүйекте БҰҰ Бас Ассамблеясы пандемияның алдын алу, оған дайындық және жауап қайтару жөніндегі екінші жоғары деңгейдегі кездесуді өткізді. Қатысушылар 2023 жылғы алғашқы кездесуден кейінгі ілгерілеуді қарап, бұл мәселені жаңа дағдарыс кезінде ғана емес, тұрақты саяси басымдық ретінде сақтауға келісті.

Кездесуде не келісілді

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының хабарлауынша, елдер теңдікке, ынтымақтастыққа, халықаралық әріптестікке және ұзақ мерзімді инвестицияға негізделген саяси декларацияны қолдады. Құжат әрі қарай қарау үшін Бас Ассамблеяға берілуге тиіс.

Тәжірибелік тұрғыда бірнеше байланысты міндет белгіленді:

• қауіпті індетті ертерек анықтап, тексерілген дерекпен жылдам алмасу;
• зертхана мен маман даярлауды қоса алғанда, күнделікті ұлттық денсаулық сақтау жүйесін күшейту;
• дағдарыс аралығында қаржыландыру мен инфрақұрылымды сақтау;
• вакцина, дәрі және диагностика құралдарын жергілікті өндіруді кеңейту;
• табыс деңгейі әртүрлі елдерге осы құралдарды уақтылы жеткізу;
• One Health тәсілінде адам, жануар және қоршаған орта денсаулығының байланысын ескеру.

Декларация саяси бағыт береді. Нақты нәтиже ұлттық бюджетке, заңдарға, бақылау жүйелерінің өзара үйлесуіне және елдердің міндеттемені орындау қабілетіне тәуелді болады.

Бұл ДДСҰ-ның пандемия жөніндегі келісімімен қалай байланысады

Үш жыл ішінде халықаралық жүйе өзгерді: мемлекеттер ДДСҰ-ның пандемия жөніндегі келісімін қабылдап, Халықаралық медициналық-санитариялық қағидаларды жаңартты. Бірақ келісімнің маңызды бөлігі — патогендерге қолжетімділік пен пайданы бөлу туралы PABS қосымшасы — әлі талқыланып жатыр.

PABS пандемиялық әлеуеті бар патогендердің үлгілері мен деректерін уақтылы алмасу тәртібін, сондай-ақ сол алмасудың арқасында жасалған вакцина, дәрі және диагностиканы бөлу қағидаларын белгілеуге тиіс. ДДСҰ қосымшаны 2027 жылғы мамырда Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясына шығаруды көздейді. Содан кейін елдер келісімді ратификациялауды ұлттық деңгейде қарай алады.

Қосымша келісілмейінше, бүкіл халықаралық жүйе толық аяқталды деуге болмайды. Мұнда жылдам ғылыми алмасу, биологиялық материалға егемен бақылау және зерттеу нәтижесіне әділ қолжетімділік мүдделері тоғысады.

Неге мәселе қайтадан шұғыл болды

COVID-19 медициналық дайындықтың өлім-жітімге ғана емес, білімге, жұмыспен қамтуға, көлікке және мемлекеттік қаржыға қатар әсер ететінін көрсетті. ДДСҰ 2020–2023 жылдардағы пандемияны 20 миллионнан астам артық өліммен және 10 триллион доллардан асқан экономикалық шығынмен байланыстырады.

Халықаралық келісім жаңа патогеннің пайда болуын жоққа шығара алмайды. Оның міндеті — алғашқы белгіден бастап тексеруге, қауіпті шектеуге және қажетті құралды өндіруге дейінгі уақытты қысқарту. Бұл тізбек неғұрлым ерте жұмыс істесе, жергілікті індеттің жаһандық дағдарысқа айналу қаупі соғұрлым азаяды.

Бұл Қазақстан үшін нені білдіруі мүмкін

БҰҰ мен ДДСҰ-ның ресми хабарламалары жаһандық міндеттемелерді сипаттайды және Қазақстанға арналған бөлек жаңа жоспар белгілемейді. Редакциялық қорытынды бойынша, елдің дайындығын өлшенетін көрсеткіштермен бағалауға болады: зертханалық диагностиканың жылдамдығы, медицина мен ветеринария қызметтерінің дерек алмасуы, қорғаныс құралдарының қоры, ауруханалардың төзімділігі және халықты ақпараттандыру тәртібі.

Енді екі деңгейдегі шешімді бақылау қажет: Бас Ассамблеяның саяси декларацияны түпкілікті қарауы және 2027 жылғы мамырға дейінгі PABS келіссөзі. Қаржыландыру, дерекке қолжетімділік және медициналық құралдарды бөлу тетіктері саяси уәденің жұмыс істейтін жүйеге айналғанын көрсетеді.

Дереккөздер

• ДДСҰ: 2026 жылғы 25 қыркүйектегі жоғары деңгейдегі кездесудің қорытындысы
• БҰҰ Бас Ассамблеясы: кездесу парағы мен құжаттар

Материалдың деректік бөлігі ДДСҰ мен БҰҰ құжаттарына негізделген. Қазақстанның ықтимал басымдықтары туралы бөлім — редакциялық талдау.