ФАО: 1,56 млрд гектар жер тозған — орманды қалпына келтіру азық пен табысқа қалай байланысты

Орман — азық-түлік жүйесінің бөлігі

ФАО Орман шаруашылығы комитетінің 28-сессиясында «Әлем ормандарының жай-күйі — 2026» баяндамасын ұсынды. Ұйым бағалауынша, әлемде 1,56 млрд гектар жер, оның ішінде 460 млн гектар орман жері тозған.

Азықпен байланыс тікелей. Бес миллиардтан астам адам күнкөрісінде орманға белгілі бір дәрежеде тәуелді. Кейбір орман қауымдарында орманнан алынатын тағам күнделікті ақуыздың 80 пайызына және рацион салмағының жартысына дейін береді.

Ағаш орманнан тыс не береді

Орман мен ағаш топырақты қорғайды, тозаңдандырғыштарды сақтайды, қоректік зат айналымына қатысады, жем мен көлеңке береді, аптап пен төтенше ауа райының әсерін азайтады. Бұл қызметтердің толық құны тауар бағасы мен мемлекеттік статистикада сирек көрінеді.

ФАО мен серіктестер адамдар тағам, дәрі, материал немесе энергия ретінде пайдаланатын 50 мыңнан астам жабайы түрді атады; кемінде 10 мың түр тағамға қолданылады.

Қалпына келтіру ауқымы

Тоқсан бір ел 190 млн гектар тозған орманды қалпына келтіруге міндеттенді. 2030 жылғы жаһандық мақсатқа жету қиын, бірақ ФАО бұл жұмысты ауыл дамуына, азық-түлік жүйесінің тұрақтылығына және табиғатқа салынатын стратегиялық инвестиция деп санайды.

Қалпына келтіру бірдей ағашты қатарлап отырғызу емес. Жергілікті түр, су, топырақ, өрт қаупі және жерді пайдаланатын адамдардың мүддесі ескерілуі керек. Әйтпесе көшет өліп, жоба есептегі сан болып қалады.

Өрт — жеке қауіп

ФАО мәліметінше, орман өрті жыл сайын кемінде 127 млн гектарға әсер етеді және көптеген өңірде жиілеп, күшейіп барады. Сондықтан жұмыс өрт жолағын, ерте анықтауды, құрғақ өсімдікті басқаруды және шекарааралық ынтымақтастықты қамтуы тиіс.

Қазақстан үшін тұжырым нақты: орман белдеуі, сексеуіл, тау орманы және қала жасыл аймағы әртүрлі қызмет атқарады. Нәтиже отырғызылған көшет санымен емес, үш–бес жылдан кейінгі өміршеңдігімен, топырақ жағдайымен, өрттің азаюымен және жергілікті халыққа пайдасымен өлшенеді.

Дереккөз: БҰҰ Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (ФАО).