Ядролық қауіп БҰҰ күн тәртібінің ортасына қайта оралды: 29 қыркүйектегі отырыста не талқыланды

Тақырып неге қайта шұғыл болды

29 қыркүйекте БҰҰ мемлекеттері Ядролық қаруды толық жою жолындағы халықаралық күнге арналған жоғары деңгейлі отырыс өткізді. Талқылау соғыстар, шиеленістің өсуі және Украина мен Ирандағы ядролық инфрақұрылымға соққылар аясында өтті.

Қауіп тек қаруды әдейі қолдану шешімінде емес. Әскери кернеу артқан сайын қате есеп, дұрыс түсінілмеген белгі, техникалық ақау немесе қос мақсаттағы нысанға соққыдан кейінгі ушығу қаупі көбейеді.

«Ядролық соғыста жеңу мүмкін емес» нені білдіреді

Бас Ассамблеяның 81-сессиясының төрағасы Болашақ үшін пактідегі қағиданы еске салды: ядролық соғыста жеңімпаз болмайды және ол ешқашан басталмауы керек. Бұл саяси бағдар, бірақ оған нақты тетік қажет.

Оған мемлекеттер арасындағы сенімді байланыс, оқу-жаттығу мен ұшыру туралы алдын ала хабарлау, тексерілетін келісім, материалдың физикалық қорғанысы және әскери доктринадағы ядролық қару рөлін азайту кіреді.

Қарусыздану және таратпау

Екі міндет байланысты, бірақ бірдей емес. Таратпау жаңа ядролық мемлекеттердің пайда болуына және материалдың таралуына жол бермеуі керек. Қарусыздану арсеналы бар елдерден оны қысқартып, тексерілетін жоюға жағдай жасауды талап етеді.

Қарусыздану тоқтаса, басқа мемлекеттерге ереженің әділ екеніне сену қиын. Таратпау тәртібі әлсіресе, дағдарысқа қатысатын ықтимал тарап саны өседі.

Қазақстанның дауысы неге ерекше

Қазақстан Семей полигонын жауып, КСРО ыдырағаннан кейін қалған ядролық арсеналдан бас тартты. Бұл тәжірибе сынаққа тыйымды, ядролық қарусыз аймақтарды және зардап шеккен өңірлерге көмекті ілгерілетуге моральдық әрі дипломатиялық негіз береді.

Алайда символдық тәжірибе жеткіліксіз. Қазіргі жағдайда дипломатияның нәтижесі дағдарысты болдырмайтын байланыс, қаруды бақылауды қалпына келтіру және тексерілетін қадам болуы тиіс. БҰҰ отырысы мәселені күн тәртібіне қайтарды; енді мәлімдемеден кейін келісім бола ма — негізгі сұрақ осы.

Дереккөз: Біріккен Ұлттар Ұйымы, БҰҰ Бас Ассамблеясы 81-сессиясының төрағасы.