SQL тілін нөлден үйрену: отбасы бюджетіне негізделген дайын курс

Кестелер күнделікті өмірдің көптеген саласында кездеседі: банк операциялары, сатып алу, сабақ кестесі, бағалар, қоймадағы тауар және құрылғы өлшемдері. Жазба аз кезде оларды қолмен қарауға болады. Дерек көбейгенде нақты сұрақтар туындайды: бір айда қанша жұмсалды, қай санат белгіленген шектен асты, қайталанған жазба бар ма және жалпы сома дұрыс па? Осындай міндеттер үшін SQL — реляциялық дерекқорға сұрау жасау тілі қолданылады.

Shanraq-тың жаңа курсы жеке командалар сөздігі түрінде құрылған жоқ. Барлық тақырып бір жобаға — отбасы бюджетінің дерекқорына біріктірілген. Онда шоттар, санаттар және операциялар бар, ал әр жаңа сұрау жобадағы түсінікті міндетті шешеді.

Неліктен курс SQLite жүйесінен басталады

Дерекқор — кестелер сақталған жай файл емес, ережелері бар ұйымдастырылған қойма. Дерекқорды басқару жүйесі жазбаларды сақтайды, шектеулерді тексереді, кестелерді байланыстырады және сұрауларды орындайды. SQL қажетті нәтижені жолдарды қолмен қарамай сипаттауға мүмкіндік береді.

Алғашқы танысу үшін SQLite таңдалды. Оған жеке сервер мен күрделі баптау қажет емес: дерекқор бір файлда орналасады, ал қозғалтқыш компьютерлік және мобильді қолданбаларға ендіріледі. Соған қарамастан, мұнда нағыз кестелер, кілттер, шектеулер, транзакциялар, индекстер мен сұраулар қолданылады. Бұл негізгі ұғымдар кейін PostgreSQL және басқа серверлік жүйелермен жұмыс істегенде де қажет болады.

SQLite серверлік дерекқордың барлық жағдайдағы баламасы ретінде ұсынылмайды. Жүйеге бір мезетте көптеген жазу операциясы, желідегі пайдаланушылар және күрделі қолжетімділікті басқару қажет болса, басқа құрал керек. Ал оқу, жеке жоба, прототип және жергілікті сақтау үшін SQLite — қолайлы бастау нүктесі.

13 сабақта не оқытылады

Алдымен оқырман күнделікті ұғымдарды дерек моделіне айналдырады: бір операция — бір жол, оның қасиеттері — бағандар, ал жоқ мән нөлден бөлек қарастырылады. Содан кейін сұлба құрып, NOT NULL, CHECK, UNIQUE және сыртқы кілттер арқылы ережелерді бекітеді.

Келесі сабақтарда мына тақырыптар ретімен беріледі:

1. параметрлер арқылы деректі қауіпсіз қосу;
2. SELECT, WHERE, ORDER BY және LIMIT көмегімен жолдарды таңдау;
3. есептеу, күндер, CASE және COALESCE;
4. SUM, COUNT, GROUP BY және HAVING арқылы санат қорытындысын шығару;
5. кестелер арасындағы байланыс және JOIN;
6. ішкі сұраулар және жалпы кестелік өрнектер;
7. терезелік функциялар және жинақталған қорытынды;
8. «не бәрі, не ештеңе» қағидасымен орындалатын транзакциялар;
9. жолдарды, байланыстарды, қайталануларды және бақылау сомаларын салыстыру;
10. индекстер, EXPLAIN QUERY PLAN, есеп және сақтық көшірмені тексеру.

Соңғы сабақ үйренген білімді аяқталған жобаға жинайды. Мақсат — барлық операторды жаттау емес, шағын дерекқорды жобалау, тексерілетін ережелер орнату, мағыналы нәтиже алу және деректі сақтық көшірмеден қалпына келтіру.

Оқу тәсілі қалай құрылған

Материал тұтастан бөлшекке қарай беріледі. Сабақ басында міндет пен күтілетін нәтиже көрсетіледі. Одан кейін сұрау бөліктерге бөлінеді, білім алушы оның әрекетін болжайды, мысалды іске қосады, шарттарды өзгертеді және қорытындыны өз сөзімен түсіндіреді.

Тірек карталар Виктор Шаталов әдістемесіндегі тірек белгілер идеясына сүйенеді. Көлемді тақырып қысқа көрнекі реттілікке жинақталады: мысалы, FROM → WHERE → GROUP BY → SUM. Карта түсіндіру мен тәжірибені алмастырмайды, бірақ үзілістен кейін логиканы қалпына келтіруге және жаңа қадамның жобамен байланысын көруге көмектеседі.

Сұраудағы қателер оқу үдерісінің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Жауапты алу ғана емес, біріктіруден кейін жол жоғалмағанын, жазба көбеймегенін, сыртқы кілттер қорғанысы қосылғанын және қорытындының тәуелсіз есеппен сәйкес келетінін тексеру маңызды.

Курс кімге пайдалы

Оқушы абстрактілі кестелерден күнделікті өмірге байланысты жобаға өте алады. Студент деректерді талдауды, қолданба әзірлеуді және серверлік дерекқорларды әрі қарай үйренуге негіз қалыптастырады. Инженер немесе басқа саланың маманы әзірлеушінің дайын есебін күтпей-ақ журналдарды, өлшемдерді, каталогтарды және есептерді өздігінен тексеруді үйренеді.

Бағдарламалауды алдын ала білу міндетті емес. Файлдармен сенімді жұмыс істеу және сұрауларды өз қолыңызбен теруге дайын болу жеткілікті. Сабақтарды ретімен өткен дұрыс: алғашқы бөлімдердегі модель мен шектеулер кейінгі тапсырмалардың бәрінде қолданылады.

Телефонда, планшетте және компьютерде тәжірибе жасау

Курспен бірге браузерлік SQL зертханасы қолжетімді. Ол SQLite жүйесін құрылғының өзінде іске қосып, оқу дерекқорын жасайды және сұрау нәтижесін кесте түрінде көрсетеді. Деректер Shanraq серверіне жіберілмейді.

Зертхана бағдарламаны орнатпай қысқа тәжірибе жасауға ыңғайлы. Бірақ браузердегі деректі жалғыз сенімді көшірме деп санауға болмайды: браузер деректері тазаланса немесе сеанс аяқталса, өзгерістер жоғалуы мүмкін. Сондықтан .sqlite файлын жүктеп алу және қайта қалпына келтіру мүмкіндігі қарастырылған.

Курстан көбірек пайда алу жолы

Дайын сұрауды оқумен шектелмеңіз. Оны іске қоспас бұрын жол саны мен қорытындыны болжаңыз, содан кейін күнді, соманы немесе санатты өзгертіңіз. Дұрыс нәтиже алған соң қате жазба қосып, оны қай шектеу тоқтататынын көріңіз. Осылайша синтаксис кілт сөздер жиынтығы болып қалмай, нақты себеппен байланысады.

Оқуды SQL курсының картасынан бастауға, ал қысқа тәжірибе үшін SQL зертханасын ашуға болады. Сабақтарды оқу және орындау үшін тіркелу қажет емес. Материалды талқылау, сұрақ қою немесе пікір қалдыру үшін тіркелгі қажет болады.

Материалдар

• Shanraq-тағы SQL курсы
• Браузердегі SQL зертханасы
• SQLite құжаттамасы
• PostgreSQL жүйесіндегі SQL оқу нұсқаулығы