Бізге бір өмір, бір дене, бір дәуір, бір туған ел берілген — шексіздікті елестете алатын жанға бұл әділетсіз аз. Кітап — осы тарлықтан шығатын жалғыз жол: айқара ашылған бөтен сана. Кино кейіпкердің бет-әлпетін көрсетеді, кітап сізді оның басына кіргізеді. Бір рет көзімен қараған адамды жек көру қиын.
Адам туралы пікір алғашқы секундтарда, ол ауыз ашпай тұрып қалыптасады, ал сол сәтте біз мінезді емес, киімді оқимыз. Адам берік баспана салудан бұрын өзін безендірген: киім әрқашан «мен кіммін, қай руданмын» деген хабар болған. Мақтаныштан шекара қайда өтеді.
Бөтен тілдің бір сөзін білмей-ақ, бөтен әннен жылауың мүмкін. Музыка ақылға емес, одан көне нәрсеге тіл қатады: ырғақ — жүрек соғысы мен қадам, әуен — сөзді түсінбей тұрып сезімді оқитын үн. Сондықтан ол сөз бөліп тұрған жерде біріктіреді. Әр халықтың музыкасы прозамен айтылмайтынды сақтайды.
Қазақстан мәдениетінде сирек үйлесім бар: терең көшпелі дәстүр және жас, ізденуші заманауилық. Мәселе нені таңдауда емес, қалай қосуда: дамымаған мұра мұражайға, тамырсыз заманауилық еліктеуге айналады. Тірі дәстүр — консервіленген емес, қайта пайымдалған дәстүр.
Тіл ойды жеткізіп қана қоймайды — оны ішінара қалыптастырады да. Әр тілде басқасында жоқ орамдар бар, демек бірінде көрінетін, екіншісінде қалып қоятын реңктер де бар. Көптілділікті бәсекелік артықшылық деп ұсынады, бірақ бастысы — оқиғаның жалғыз нұсқасынан қорғаныш.
Адамдар әңгіме айтуды заң жазудан да, қала салудан да бұрын бастаған. Статистика факті хабарлайды, әңгіме түсінік береді: миллион адам үйін тастап кетті деп оқып, ештеңе сезбеуің мүмкін, ал бір тағдырды көріп, бәрін ұғасың. Кино мен кітап неге қоғамның өзі туралы ойлау тәсілі.
Театрға кино ойлап табылғаннан бері өлім болжанды, содан кейін теледидар, интернет, стриминг. Жүз жылдан асты, ал кейбір «өлтірушілер» одан бұрын сәннен шықты. Кино дүйсенбіде де, жұмада да бірдей, ал қойылым ешқашан қайталанбайды. Қайталанбаушылық неге оның тауары.
Тіл — байланыс құралы ғана емес, ойлау және өзіңді есте сақтау тәсілі. Оны жоғалту сөздікті емес, дүниетанымның бір бөлігін жоғалту. «Ана тілі ме, пайдалысы ма» деген таңдау неге жалған. Ана тілі — үй, өзге тілдер — оның терезесі. Үш тілде еркін сөйлейтін бала кедей емес, бай.