4-сабақ. Сөзді жорамалсыз талдаймыз

Бұл не үшін керек?

Бір мағына бірнеше сөз тұлғасында кездеседі. Бағдарлама үйде және үйлерде сөздерінен «үйді» табуы үшін негізді, яғни сөз тұлғалары жасалатын бөлікті іздейді. Қалған бөліктер қосымша мағына береді. Негіздер сөздігі — бағдарлама білетін негіздер мен олардың мағыналарының тізімі.

Әуелі толық көрініс

Әдетте үй, үйлер, үйлерде деп жазамыз. Талдауда ғана шекараны сызықшамен көрсетеміз: үй; үй-лер; үй-лер-де. -лер көптікті, -де орын мағынасын білдіреді. үйлерде — бірнеше үйдің ішінде немесе сол үйлер орналасқан жерде.

Тағы бір қатар: мектеп, мектептер, мектептерде. Неге -лер емес, -тер? Қосымшаның дыбыстары негіздегі дыбыстарға үйлеседі. Қосымшаның нұсқасы — қызметі бір, дыбысталуы басқа тұлға. Нұсқаны таңдау ережесін кейін құрамыз; әзірше бір қосымшаны екіншісімен жорамалға сүйеніп алмастырмаңыз.

Тірек сызба

Жазылған сөз → белгілі негіз → қалған бөліктер → әр бөліктің мәні. Сызықша тек оқу талдауына қажет.

Еске түсіріңіз

Сызбаны жауып, үй мен үйлерде айырмасын түсіндіріңіз. Неге үйлер үлгісіне қарап мектеплер тұлғасын дұрыс деп қабылдауға болмайды?

Тапсырма

үйлер, үйлерде, мектептер, мектептерде сөздерін талдаңыз. Негізді, көптік бөлігін және бар болса, орын бөлігін көрсетіңіз. Көмек: тек жоғарыда талданған тұлғаларды пайдаланыңыз. Үлгі жауап: үй-лер; үй-лер-де; мектеп-тер; мектеп-тер-де. Бірінші және үшінші сөзде орын қосымшасы жоқ. Негіз белгісіз болса, «әзірге талдай алмаймын» деңіз.