Су неге ағады, ал мұз пішінін сақтайды?

Тірек карта

Оқу моделі · бөлшектер мен арақашықтық масштабта емес

Жағдай және сұрақ

Жабық стақандағы су мен тәрелкедегі мұз кесегін салыстырыңыз. Пішіндері басқа, бірақ екі үлгі де негізінен H₂O-дан тұрады. Не өзгерді: молекулалардың өзі ме, әлде олардың орналасуы ма?

Жаңа сөздер түсінікті тілмен

Бөлшек — атом, молекула не ион туралы айтқанда қолданылатын ортақ сөз. Бөлшектер моделі көзге көрінбейтін деңгейді сипаттайды, оның салдарын бақылаумен тексереміз. Қатты денеде бөлшектер әдетте орнының маңында тербеледі; сұйықта жақын қалып, көршілерін ауыстыра алады; газда арақашықтық әлдеқайда үлкен. Бұл судың дәл бейнесі емес.

Алдын ала болжаңыз

Сұйық суды төртбұрыш ыдыстан дөңгелек ыдысқа құйсаңыз, пішіні сақтала ма? Мұз ше? Бақылаудан бұрын себебін жазыңыз.

Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз

Бөлме температурасындағы суды қауіпсіз екі ыдыс арасында құйыңыз; қыздырмаңыз, дәмін татпаңыз. Мұзды тек бақылаңыз. Заттар болмаса, берілген деректерді пайдаланыңыз: су ыдыс пішінін алады; мұз ерігенге дейін өз пішінін сақтайды; ауа бос көлемді толтырады.

Талданған мысал

Су стақанда да, тәрелкеде де су болып қалады. Модель бойынша оның молекулалары бір-біріне қатысты орын ауыстырады. Мұз ерігенде H₂O молекулалары сутек пен оттек атомдарына бөлінбейді; олардың қозғалысы мен орналасуы өзгереді. Газды ыдыс түбіне тығыз үйілген шарлар ретінде көрсетпеңіз.

Жиі кездесетін қате

Қате: қатты денеде бөлшектер мүлдем қозғалмайды, газда бөлшек жоқ деу. Қарапайым сызба нақты қозғалысты, өлшемді және күштерді көрсетпейді. Заттың құрамын тек күйіне қарап анықтамаңыз.

Жаңа жағдайға көшіру

Ауасы бар жабық қалтаны сәл басқанда оның пішіні өзгереді. Бұл суды құюдан қалай ерекшеленеді? Бақылау мен модельдік түсіндіруді бөлек атаңыз.

Жауап және есте сақтау

Тексеру: газ сұйыққа қарағанда оңай сығылады, сондықтан қалтаның көлемі де өзгеруі мүмкін. Үш бірдей қоршауға қатты дене, сұйық және газ бөлшектерін шартты түрде салыңыз; масштаб сақталмағанын белгілеңіз. Ертең мұз ерігенде не сақталатынын суретсіз түсіндіріңіз.

Білімді тексеру

1. Мұз неге пішінін сақтайды?
2. Ерігенде не сақталады?

Жауаптар: Бөлшектер тұрақты орын маңында тербеледі; H₂O молекулалары сақталады.

Қашан қайта қарау

Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.

Қоспадан тұзды табу: сүзу, тұндыру, булану

Түс араластырмай-ақ қалай таралады?