Түс араластырмай-ақ қалай таралады?

Тірек карта

Оқу моделі · бөлшектер мен арақашықтық масштабта емес

Жағдай және сұрақ

Бейнеде тағамдық бояудың тамшысы тынық суды біртіндеп бояйды. Қасық қолданылмаса да түс өзгереді. Бұл су бояуды «өзі араластырды» деген сөз бе?

Жаңа сөздер түсінікті тілмен

Диффузия — бөлшектердің ретсіз қозғалысы нәтижесінде таралуы; сұйықта ол ағынмен тасымалданудан әдетте баяуырақ. Концентрация берілген қоспа көлемінде таңдалған заттың қанша екенін сипаттайды. Жоғары концентрациялы аймақтан төменіне қарай жалпы таралу байқалады, бірақ жеке бөлшектер әр бағытқа қозғалады. Көрінетін түс шекарасы жеке молекулалардың шекарасы емес.

Алдын ала болжаңыз

Бір минуттан кейін түс тамшы түскен жерде күшті ме, әлде қарсы қабырғада ма? Құю кезінде туған су ағыны нәтижені қалай өзгертеді?

Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз

Тек берілген деректерді талдаңыз: бастапқыда ашық түсті аймақ стақанның 1/10 бөлігін, 10 минуттан кейін 6/10 бөлігін алады; бір сағаттан соң түс шамамен біркелкі. Бұл бояумен тәжірибе жасау тапсырмасы емес. Жеке молекула өлшенбеген, су толық тыныш болғаны да дәлелденбеген.

Талданған мысал

Бақылау: көрінетін түс аймағы кеңейді. Түсіндіру: бояу бөлшектері қозғалып таралады, ал судың ықтимал ағыны үдерісті тездетеді. Диффузия үлесін жеке бағалау үшін бірдей ыдыс, температура, тамшы енгізу тәсілі және сұйық ағынын бақылау қажет.

Жиі кездесетін қате

Қате: әр бөлшек тек «қою» жерден «сұйық» жерге мақсатты түрде барады деу. Қозғалыс ретсіз; жалпы бағыт — көптеген бөлшектің ортақ нәтижесі. Түс ерітіндінің қауіпсіздігін дәлелдемейді.

Жаңа жағдайға көшіру

Жабық ыдыста екі газ уақыт өте араласады. Бұл судың боялуына несімен ұқсайды, таралу жылдамдығы несімен бөлек? Белгісіз затты иіскемеңіз, ыдысты ашпаңыз.

Жауап және есте сақтау

Тексеру: екі жағдайда да араласуды бөлшектер қозғалысымен түсіндіреміз; газда таралу әдетте жылдамырақ. «Көрдім» және «модель бойынша» деген екі баған жасаңыз. Диффузияны ағынмен араласудан ажыратуға қандай қосымша дерек керегін жазыңыз.

Білімді тексеру

1. Бояу мысалында не көрінеді?
2. Барлық бөлшек бір бағытқа бара ма?

Жауаптар: Түсті аймақ кеңейеді; жоқ, жеке қозғалыс ретсіз.

Қашан қайта қарау

Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.

Су неге ағады, ал мұз пішінін сақтайды?

Атом қай элементке жататынын не анықтайды?