Периодтық жүйеден элементтің орнын қалай табамыз?

Тірек карта

Оқу моделі · бөлшектер мен арақашықтық масштабта емес

Жағдай және сұрақ

Кестені мекенжайлары бар карта ретінде елестетіңіз. Na мен Mg қатар тұр, Li мен Na бірінің астына бірі орналасқан. Қай жұп бір «қабатта», қай жұп бір «көшеде»? Бұл ұқсастық бастауға көмектеседі. Бірақ мұндағы орын заттың табиғатта кездесетін мекенін емес, атом құрылысындағы заңдылықтарды көрсететінін ұмытпаңыз.

Жаңа сөздер түсінікті тілмен

Период — көлденең қатар, топ — тік баған. Біз қолданатын ұзын кестеде топтар 1-ден 18-ге дейін нөмірленген. Элементтер орташа массаның қатаң өсуімен емес, Z өсуімен орналасады. Тірек кестеде алғашқы 20 элемент қана көрсетілген. Аралықтар әдейі сақталған: парақты тығыз толтыру үшін B таңбасын Li астына жылжытуға болмайды. Осы оқу үлгісіндегі бос орын толық кестеде элемент жоқ деген сөз емес.

Алдын ала болжаңыз

Талданған мысалды оқымай тұрып Na, Mg және Cl орнын жазыңыз. Na мен Cl-дың периоды бірдей ме, әлде тобы ма? Екі электроны бар He міндетті түрде екінші топта тұруы керек пе? Қай жауабыңыз кестедегі нақты орынға, қайсысы бір санға қарап жасалған болжамға сүйенетінін бөлек белгілеңіз.

Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз

Алғашқы 20 элементтің сызбасын ашып, H, He, Li, Ne, Na, Cl, K және Ca табыңыз. Әрқайсысын «таңба — Z — период — топ» түрінде жазыңыз. Алдымен қатар бойымен, кейін баған бойымен қарап шығыңыз. Сурет ұсақ көрінсе, SVG файлын жеке ашып үлкейтіңіз. Бос орындарға ойдан шығарылған таңбалар қоймаңыз.

Талданған мысал

Na: Z=11, 3-период, 1-топ. Mg: Z=12, 3-период, 2-топ. Cl: Z=17, 3-период, 17-топ. Демек, Na мен Cl бір периодта, бірақ әртүрлі топта. Li мен Na 1-топқа жатады, алайда периодтары 2 және 3. Гелий He 18-топтың 1-периодында орналасқан. Оның орнын «топ нөмірі барлық электрон санына тең» ережесімен табуға болмайды.

Жиі кездесетін қате

Қате: көлденең және тік бағытты шатастыру немесе 17-топты «жетінші период» деу. Ескі мектеп кестелерінде топты белгілеудің басқа түрлері кездеседі; біз IUPAC ұсынған 1–18 нөмірлерін қолданамыз. Кесте безендірілуі өзгерсе де, элементтің Z саны өзгермейді. Кестедегі орын үлгінің түсін, бағасын, қолжетімділігін немесе қауіпсіздігін көрсетпейді.

Жаңа жағдайға көшіру

Екі жаңа карточка берілді: X элементінің Z=19, Y элементінің Z=20. Мұндағы X пен Y — есепке арналған шартты атаулар, нақты химиялық таңбалар емес. Олардың шын таңбасын, периодын және тобын табыңыз. X пен Na-ды салыстырып, ненің бірдей, ненің өзгеше екенін жазыңыз. Атаудың дыбысталуына емес, кестеге сүйеніңіз.

Жауап және есте сақтау

Тексеру: X — K, 4-период, 1-топ; Y — Ca, 4-период, 2-топ. K мен Na тобы бірдей, бірақ периодтары мен атомдық нөмірлері бөлек. «Период →» және «топ ↓» бағыттарын жатқа сызыңыз. He-ді оң жақ жоғарғы ұяшыққа қойып, екі электрон оны неге екінші топқа көшірмейтінін түсіндіріңіз.

Мұндағы бос орындар толық кестеде элементтер жоқ дегенді білдірмейді.

Тапсырма

1. Cl периоды мен тобы қандай?
2. He қайда?
3. Үзіндіде толтырылмаған 3–12 топтар толық кестеде бар ма?

Жауаптар

Күнделік жазбасы

Алғашқы жауапты, қолданылған деректі, түзетілген түсіндірмені және қорытынды шегін жазыңыз. Кейін мысалды жауып, жаңа жағдайды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз. Қате болса, нақты қадамды көрсетіңіз: карточканы оқу, бөлшектерді санау, модельді таңдау немесе қорытынды жасау.

Қашан қайта қарау

Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.

Дереккөздер мен модель шегі

• IUPAC: periodic table
• ACS: energy-level models

Химиялық элемент карточкасы нені көрсетеді?

Алғашқы 20 элементтің электрондарын қалай орналастырамыз?