Формула белгілі болса, реакция түрін ажырату не үшін керек?

Тірек карта

Модель сызбасы

Тек қағаз бен дайын деректер. Газ алмаңыз, заттарды қыздырмаңыз, электр құралдарын қолданбаңыз; белгісіз заттарды ұстамаңыз, дәмін татпаңыз, иіскемеңіз.

Жағдай және сұрақ

Күнделікте бірнеше теңдеу бар. Бірінде екі бастапқы зат бір өнімге, екіншісінде бір зат екі өнімге айналған. Жазбаларды құрылымы бойынша топтастыруға бола ма? Бұл — берілген теңдеулерді жіктеу, белгісіз заттарды өз бетімен араластыру не нәтижеге кепілдік беру тәсілі емес.

Жаңа сөздер түсінікті тілмен

Мектептік жіктеуде қосылу — бірнеше реагенттен бір өнім түзілуі. Айырылу — бір реагенттен бірнеше өнім түзілуі. Орынбасу — жай зат күрделі затпен әрекеттесіп, басқа жай және күрделі зат түзуі. Алмасу — екі күрделі заттың құрамдас бөліктерін алмастыруы. Жай зат бір, күрделі зат екі не одан көп элементтен тұрады.

Алдын ала болжаңыз

2Mg + O₂ → 2MgO және CaCO₃ → CaO + CO₂ түрін болжаңыз. MgO алдындағы 2 екі түрлі зат пайда болды деген сөз бе? Формула алдындағы санды емес, зат түрлерін санаңыз. Екінші айналудың шарты — қыздыру, бірақ тәжірибе ұсынылмайды.

Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз

Тағы екі дайын жазба: Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu; Na₂CO₃ + CaCl₂ → CaCO₃ + 2NaCl. Соңғысында судағы ерітінділер үшін CaCO₃ тұнбасы түзіледі деп берілген. Жай заттарды сызып, күрделі зат элементтерін салыстырыңыз, теңгерімді тексеріңіз. Металл тұзын, қышқылды, белгісіз ұнтақты алмаңыз.

Na₂CO₃ + CaCl₂ → CaCO₃ + 2NaCl

Талданған мысал

Магний мен оттек — қосылу; кальций карбонаты — айырылу; мыстың сульфатымен мырыш — орынбасу; берілген натрий карбонаты мен кальций хлориді ерітінділері — алмасу. Алмасуда екі жақта Na=2, C=1, O=3, Ca=1, Cl=2. Төрт жазба да теңестірілген; түр мен теңгерім әртүрлі сұраққа жауап береді.

Жиі кездесетін қате

Қате: кез келген екі тұз міндетті түрде көрінетін алмасуға түседі немесе кез келген металл басқасын ығыстырады деу. Нақты процестің қасиеті, құрамы, жағдайы, қозғаушы себебі керек. Жіктеулер қиылысуы мүмкін: реакцияны сұлба және электрон берілуі бойынша сипаттауға болады. Соңғы белгі кейін оқытылады.

Жаңа жағдайға көшіру

Жаңа жазбалар: 2CO + O₂ → 2CO₂ және Ca(OH)₂ + 2HCl → CaCl₂ + 2H₂O. Қабылданған сұлба бойынша түрін анықтаңыз. Біріншісін тотығу деп те атауға бола ма? Бір атау екіншісін жоққа шығаруы керек пе? Реакциялар орындауға емес, оқуға берілген.

Жауап және есте сақтау

Тексеру: біріншісі реагент пен өнім түрлерінің саны бойынша қосылу; CO тотығуына да қатысты. Екіншісі мектептік жиынтық жазбада алмасу. Әртүрлі жіктеу негізі қайшылық емес. Әр түрге мысал келтіріп, жағдайды бөлек дерек деп көрсетіңіз; «түрін тану — реакция мүмкіндігін дәлелдеу емес» деп аяқтаңыз.

Тапсырма

1. 2Mg + O₂ → 2MgO: өнімнің неше түрі бар?
2. Zn + CuSO₄ → ZnSO₄ + Cu мектептік түрі қандай?
3. Алмасу сызбасы кез келген екі ерітінді әрекеттесетінін дәлелдей ме?

Жауаптар

Зерттеуші күнделігі

Әр қатенің себебін белгілеңіз: құрам қате, индекс өзгерген, атом ұмытылған, жүйе шекарасы ескерілмеген немесе жылу мен температура шатасқан. Түсіндіруді түзетіп, басқа мысалды кеңессіз тексеріңіз.

Қашан қайта қарау

Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.

Дереккөздер мен шектер

• OpenStax: classifying reactions

Кей реакция ортаны неге қыздырады, ал басқасы салқындатады?

Тұздың сыры: айналуды тексеріп, затты қалай жоғалтпаймыз?