Химия: заттар әлемін зерттейміз 32-сабақ (барлығы 40)
Химиялық реакцияны пішін өзгерісінен қалай ажыратамыз?
Бақыланатын белгіні жаңа зат туралы қорытындыдан ажыратып, көпіршік, балқу және қайтымсыздықты тексереміз.
Тірек карта
Модель сызбасы
Тек қағаз бен дайын деректер. Газ алмаңыз, заттарды қыздырмаңыз, электр құралдарын қолданбаңыз; белгісіз заттарды ұстамаңыз, дәмін татпаңыз, иіскемеңіз.
Жағдай және сұрақ
Күнделікте төрт жағдай бар: мұз суға айналды; стақан сынды; қыздырылған судан көпіршік шықты; темір бөлшек тот басты. Қайсысы құрам өзгергенін көрсетеді? Ештеңені қыздырмаңыз, сындырмаңыз: бұлар талдауға берілген дайын сипаттамалар. Тексеруді оқымай тұрып таңдауыңыз бен себебін жазыңыз.
Жаңа сөздер түсінікті тілмен
Физикалық өзгеріс жаңа зат түзбей, күйді, пішінді немесе заттың таралуын өзгертеді. Химиялық реакция химиялық құрамы не құрылысы басқа заттардың пайда болуына әкеледі. Белгі — түс өзгеруі, газ бөлінуі, тұнба пайда болуы немесе температура өзгеруі сияқты бақылау. Белгі жалғыз өзі себепті анықтамайды: жағдай мен құрам туралы дерек керек.
Алдын ала болжаңыз
Болжаңыз: кез келген көпіршік реакцияны дәлелдей ме? Әр қайтымсыз өзгеріс химиялық па? Әр пікірге басқа ықтимал түсіндіру ұсыныңыз. Атауды табу ғана емес, түсіндірулерді қандай тексеру ажырататынын көрсету маңызды. Белгісіз заттың дәмін татып не иіскеп тексеруді ұсынбаңыз.
Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз
Төрт сипаттамаға кесте жасаңыз. Мұз үшін бастапқы және соңғы зат H₂O; сынықтарда шыны құрамы сақталған; қайнаудағы көпіршіктер су буынан тұрады; тоттан металдан өзгеше темірдің оттекті қосылыстары табылған. Бұл мәліметтер шартта берілген, оларды сіз сыртқы түрден ғана анықтаған жоқсыз.
H₂O(s) / H₂O(l) / H₂O(g)
| Дерек / элемент | Бастапқы / сол | Соңғы / оң |
|---|---|---|
| H₂O | H₂O(s) | H₂O(l) |
| H₂O | H₂O(l) | H₂O(g) |
Талданған мысал
Осы жағдайларда мұздың балқуы, шынының ұсақталуы, судың қайнауы физикалық: заттың химиялық табиғаты сақталады. Тоттың түзілуі — химиялық өзгеріс. Тоттың бір ғана қарапайым формуласы болуы міндетті емес: құрамы жағдайға тәуелді. Қосымша дерексіз бүкіл тотты таза Fe₂O₃ деп жазбаңыз.
Жиі кездесетін қате
Қате: «стақанды қайта жинау қиын, демек реакция болды» немесе «көпіршік әрқашан жаңа зат». Қайтымдылық химиялық өзгерістің анықтамасы емес. Екі боялған ерітінді араласқанда реңк түстер араласқандықтан да өзгереді. Белгілер жиыны пайдалы, бірақ өнімдер туралы қорытындыға тиісті дерек қажет.
Жаңа жағдайға көшіру
Жаңа жағдай: салқын газдалған суды ашқанда көпіршік шығады. Шарт бойынша бұл бұрын еріген CO₂, жаңа зат табылмаған. Оны талдау бастапқы заттардан жаңа CO₂ түзілгенін растаған басқа жағдаймен салыстырыңыз. Бір сыртқы белгі әртүрлі процеске сәйкес келе ала ма?
Жауап және есте сақтау
Тексеру: бұрын еріген CO₂ шығуын физикалық процесс түсіндіреді, ал айналу нәтижесінде жаңа CO₂ пайда болуы — химиялық реакция. Көпіршік ұқсас, газдың шығу тегі туралы дерек бөлек. «Бақылау → ықтимал түсіндіру → құрам дерегі → шегі бар қорытынды» тізбегін қалпына келтіріңіз. Дерек жетпесе, белгісіз үлгі туралы жауапты ашық қалдырыңыз.
Тапсырма
- Көпіршік жалғыз өзі реакцияны дәлелдей ме?
- Сынған шыны неге міндетті түрде реакция өнімі емес?
- Қайнау мен жаңа газ түзілуін қалай ажыратамыз?
Жауаптар
Жауаптарды көрсету
Жоқ; шыны құрамы сақталуы мүмкін; жағдай, газ құрамы және шығу тегі туралы дерек керек. Қайтымсыздық пен сыртқы түр бұл деректі алмастырмайды.
Зерттеуші күнделігі
Әр қатенің себебін белгілеңіз: құрам қате, индекс өзгерген, атом ұмытылған, жүйе шекарасы ескерілмеген немесе жылу мен температура шатасқан. Түсіндіруді түзетіп, басқа мысалды кеңессіз тексеріңіз.
Қашан қайта қарау
Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.
Пікірлер (0)
Пікір қалдыру үшін кіріңіз →
Әзірге пікір жоқ. Бірінші болыңыз.