Қоспадан тұзды табу: сүзу, тұндыру, булану

Тірек карта

Құмды сүзу: мөлдір сүзіндіде әлі еріген тұз болуы мүмкін.

Жағдай және сұрақ

Таза құм, ас тұзы және бөлме температурасындағы судан жасалған шартты қоспа бар. Мақсат — құмды бөліп, анағұрлым таза тұзды су алу; содан кейін үйде қыздырмай тұз қалай қалуы мүмкін екенін түсіндіру.

Жаңа сөздер түсінікті тілмен

Қоспаны бөлу құрамдас бөліктердің қасиеттеріндегі айырмашылықты пайдаланады, бір затты басқаға айналдырмайды. Тұндыру — ерімейтін ірі бөлшектердің ауырлық күшімен төмен жиналуы. Сүзу — сұйықтың саңылаулы тосқауылдан өтуі, ал жеткілікті ірі қатты бөлшектердің бөгелуі. Өткен сұйық — сүзінді. Булану — судың газға айналуы; тұзды судан су баяу буланса, тұз қалуы мүмкін. Бұл тұздың толық таза екенін дәлелдемейді: басқа еріген заттар да қалуы ықтимал.

Саңылау — сүзгідегі кішкентай тесік. Қағаз кеуекті, өйткені талшықтарының арасында сұйық өтетін жолдар бар. Бөлшек пен саңылау өлшемі не бөгелетінін анықтайды; еріген тұз қарапайым қағаз сүзгіден әдетте өтеді. Микроағзалар — арнайы құралсыз көрінбейтін өте ұсақ тіршілік иелері; мөлдір сүзінді ішуге жарамды суға айналмайды.

Алдын ала болжаңыз

Жауапты оқымай маршрут құрыңыз. Ретті таңдаңыз: А — алдымен сүзу, кейін булануды қарастыру; Ә — құмы бар қоспаны әуелі буландыру. Әр жағдайда құм не болады? Сүзуден кейін еріген тұз қайда кетеді?

Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз

Ересек адам рұқсат етсе, таза құрғақ құмды, аз ас тұзын және бөлме температурасындағы суды стақанда араластырыңыз. Тұнғанын күтіп, басқа стақанға қағаз сүзгі арқылы абайлап құйыңыз. Қыздырмаңыз, сүзіндінің дәмін татпаңыз. Қағазда не қалды, не өтті — жазыңыз. Құрал жоқ болса, оқу дерегін қолданыңыз: қағазда көрінетін құм түйірлері қалды, мөлдір сұйық өтті.

Талданған мысал

Талданған маршрут: құм ерімейді де сүзгіде қалады; еріген тұзды су сүзіндіге өтеді. Сүзгіден кейінгі ыдысқа «су + еріген тұз» деп жазыңыз, «таза су» емес. Теория бойынша ашық ыдыстағы су бөлме температурасында ұзақ уақытта буланып, тұз қалуы мүмкін; бұл үй тапсырмасы емес және өнімнің тазалығына кепіл емес.

Жиі кездесетін қате

Қате: «Сүзгі судан бәрін тазартты». Ол тек тиімді саңылауларынан ірі бөлшектерді бөгейді; еріген заттар мен микроағзалар өтуі мүмкін. Мұндай тәжірибе судың ішуге жарамдылығын дәлелдемейді. Буланудан қалған қалдықты міндетті түрде таза тұз деу де қате.

Жаңа жағдайға көшіру

Жаңа қоспа: күріш, қант және су. Елеуіш нені бөгейді, не ерітіндіде қалады, қағаз сүзгіден не өтеді? Елеуіш пен сүзгінің қызметі неге әртүрлі?

Жауап және есте сақтау

Жауап: елеуіш ірі күрішті ұстайды; еріген қант кәдімгі қағаз сүзгіден сумен бірге өтеді. Әдіс таңдау ережесін жазыңыз: қандай қасиет өзгеше → әдіс сол айырманы қалай қолданады → не анықталмай қалады. Бес сабақтың тізбегін схемалардан есіңізге түсіріп, 7 және 30 күннен кейін жаңа мысалмен қайта тексеріңіз.

Зерттеушінің кестесі

Қашан қайта қарау

Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.

Жоғалмай еру: бөлшектер моделі