Периодтық үрдістер және болжамның шегі

Тірек карта

Оқу моделі · бөлшектер мен арақашықтық масштабта емес

Жағдай және сұрақ

Li, Na, K қатарында протон саны өседі. Осыдан атом міндетті түрде кішірейеді деген қорытынды шыға ма? Ядро зарядын ғана емес, толтырылған электрон қабаттарын да ескеру керек. Екі қатардағы бейтарап атомды салыстырамыз. Төмендегі өлшемдер — суретті сызғышпен өлшеу нәтижесі емес, сапалық қатынастар.

Жаңа сөздер түсінікті тілмен

Периодтық үрдіс — кестенің белгілі бөлігінде қасиеттің өзгеру бағытының қайталануы. Атом радиусы — қабылданған анықтау тәсілі бойынша атом өлшемін сипаттайтын шама; электрон бұлтының қатты шекарасы жоқ. Радиустың әртүрлі анықтамаларын немесе атом мен ион радиусын бір салыстыруға араластыруға болмайды. Мұнда коваленттік радиустарды салыстырамыз: бірдей екі атом бір химиялық байланыспен қосылғанда, олардың ядролары арасындағы қашықтықтың жартысы. Байланысты келесі блокта қараймыз. Қазір өлшемді анықтаудың бір тәсілін сақтау маңызды; сандық радиустар берілмейді.

Алдын ала болжаңыз

Li → Na → K бағытында және Na → Mg → Al қысқа қатарында өлшем қалай өзгеретінін бөлек болжаңыз. Қай жерде толтырылған қабат қосылады, қай жерде қабат саны сақталады? Жауапты көрмей тұрып екі түрлі түсіндірме жазыңыз.

Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз

Таңдалған коваленттік радиустар үшін сапалық деректер: Li атомы Na-дан кіші, Na атомы K-дан кіші; Na атомы Mg-ден үлкен, Mg атомы Al-дан үлкен. Жанына 2,1; 2,8,1; 2,8,8,1 және 2,8,1; 2,8,2; 2,8,3 таралуларын жазыңыз. Шеңберлер тек өлшем ретін көрсетсін. «Шартты сызба, масштаб сақталмаған» деп белгілеңіз. Үлгілер қажет емес.

Талданған мысал

Бірінші топта төмен қарай толтырылған қабат қосылады; сыртқы электрондар орта есеппен ядродан алысырақ болады. Үшінші периодтың таңдалған қатарында қабат саны сақталып, ядро заряды өседі. Экрандау әсерін ескергенде бұл Na → Mg → Al өлшемінің кемуін түсіндіруге көмектеседі. Екі қатар үшін барлық протонды санау ғана жеткіліксіз.

Жиі кездесетін қате

Қате: кез келген жолдағы барлық қасиет бір бағытта қатаң өзгереді деу. Балқу температурасы жеке атом өлшеміне ғана емес, заттың құрылымына тәуелді. Кестенің басқа бөлігі мен нақты мәндер үшін шаманың анықтамасы көрсетілген анықтамалық қажет. Таңбаның түсі мен суреттегі көлемі өлшеу нәтижесі емес.

Жаңа жағдайға көшіру

Түсіндірмені Mg және Ca-ға қолданыңыз: таралулары 2,8,2 және 2,8,8,2. Радиус бірдей тәсілмен анықталса, қай атом әдетте үлкен? Осыдан балқу температурасын не кез келген реакцияның жылдамдығын есептей аламыз ба? Мұндай қорытындыға жетпейтін жағдайлар мен деректерді атаңыз.

Жауап және есте сақтау

Тексеру: Ca әдетте Mg-ден үлкен; оның қосымша толтырылған қабаты бар. Нақты балқу температурасы мен кез келген реакция жылдамдығын бұлай есептеуге болмайды. Күнделікке екі үрдіс бағытын қолдану аймағы және радиустың анықтамасы туралы ескертумен жазыңыз. «Кесте солай құрылған» дегенді себеп орнына қолданбай, өз сөзіңізбен түсіндіріңіз.

Тапсырма

1. Li → Na → K өлшемі қалай өзгереді?
2. Na, Mg, Al реті қандай?
3. Балқу температурасын осылай есептейміз бе?

Жауаптар

Күнделік жазбасы

Алғашқы жауапты, қолданылған деректі, түзетілген түсіндірмені және қорытынды шегін жазыңыз. Кейін мысалды жауып, жаңа жағдайды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз. Қате болса, нақты қадамды көрсетіңіз: карточканы оқу, бөлшектерді санау, модельді таңдау немесе қорытынды жасау.

Қашан қайта қарау

Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.

Дереккөздер мен модель шегі

• IUPAC: periodic table
• RSC: periodic trends
• RSC: sodium radii
• RSC: magnesium radii
• RSC: aluminium radii

Металдар мен бейметалдар: қасиеттер нені көрсетеді?

Атомдық масса неге бөлшек сан болады?