Химия: заттар әлемін зерттейміз 38-сабақ (барлығы 40)
Кей реакция ортаны неге қыздырады, ал басқасы салқындатады?
Байланыс үзу шығынын жаңа байланыс түзу энергиясымен салыстырып, жылу мен температураны шатастырмаймыз.
Тірек карта
Модель сызбасы
Тек қағаз бен дайын деректер. Газ алмаңыз, заттарды қыздырмаңыз, электр құралдарын қолданбаңыз; белгісіз заттарды ұстамаңыз, дәмін татпаңыз, иіскемеңіз.
Жағдай және сұрақ
Оқу дерегінде салыстырмалы жағдайдағы екі реакция бар: біріншісінің айналасындағы орта жылынды, екіншісінде салқындады. Екеуінде де байланыс қайта құрылады. Мұны «әр үзілген байланыс жылу бөледі» демей қалай түсіндіреміз? Үйде реакция жасамай, кестені талдаңыз.
Жаңа сөздер түсінікті тілмен
Экзотермиялық процесс энергияны жылу түрінде ортаға береді, эндотермиялық процесс ортадан алады. Температура жылулық күйді сипаттайды, жылу — температура айырмасынан энергияның берілуі. Байланысты үзу энергияны қажет етеді, түзу кезінде энергия бөлінеді. Қорытынды әсер үшін бір қолайлы сатыны емес, екі бөлікті салыстырамыз.
Алдын ала болжаңыз
Модельде үзуге 100 бірлік қажет болып, түзілгенде 140 бөлінсе, нәтижені болжаңыз. Қалған 40 қайда кетеді?120 қажет болып, 80 бөлінсе ше? Сандардың бәрі шартты оқу бірліктері, нақты заттардың өлшенген энергиялары емес.
Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз
«Жұмсалды», «бөлінді», «айырма», «берілу бағыты» бағандарын жасаңыз. Бірінші модельде 100−140=−40, екіншісінде 120−80=+40. Мұнда минус реагенттер жүйесінің энергиясы азайып, ортаға берілгенін, плюс сырттан алу арқылы өскенін білдіреді. Бұл әзірге жеңілдетілген энергетикалық есеп.
Ойдан берілген энергия бірлігі
| Дерек / элемент | Бастапқы / сол | Соңғы / оң |
|---|---|---|
| A | 100 − 140 | −40 |
| B | 120 − 80 | +40 |
Талданған мысал
Біріншісі экзотермиялық: жүйе 40 шартты бірлік береді. Екіншісі эндотермиялық: 40 алады. Салыстырмалы жағдайда орта температурасы берілу бағытын түсінуге көмектеседі, бірақ энергияны есептеуге градус айырмасы жеткіліксіз: масса, жылусыйымдылық және шығын дерегі керек.
Жиі кездесетін қате
Қате: кез келген қызуды химиялық реакция дәлелі деу немесе экзотермиялық реакция міндетті түрде өзінен басталады деу. Физикалық процесс те қыздыруы мүмкін; кей реакция басталу үшін энергетикалық тосқауылды еңсеруі керек. Ерігендегі салқындау да жаңа затты дәлелдемейді. Мұны тұрмыстық химияны араластырып тексеруге болмайды.
Жаңа жағдайға көшіру
Жаңа модель: үзуге 90 бірлік қажет, түзілгенде 70 бөлінеді. Нәтиже мен алмасу бағытын табыңыз. Кейін «термометр 5 градус өсті, демек 5 энергия бірлігі бөлінді» дегенді бағалаңыз. Қандай дерек жоқ? Температураны энергиямен алмастырмаңыз.
Жауап және есте сақтау
Тексеру: 90−70=+20, процесс 20 шартты бірлік алады, осы модельде эндотермиялық. Бес градус бес энергия бірлігі емес; масса, жылусыйымдылық және алмасу жағдайы берілмеген. «Үзу қажет етеді → түзілу бөледі → екі қосындыны салыстыр → жүйе мен ортаны ата» тізбегін қалпына келтіріңіз. Тұтас реакцияны бір байланыспен түсіндіру жеткіліксіз.
Тапсырма
- Үзуге 100, түзілуге 140 шартты бірлік берілген. Нәтиже?
- 120 − 80: жұту ма, бөлу ме?
- 5 °C өсу 5 жылу бірлігі ме?
Жауаптар
Жауаптарды көрсету
−40: 40 бөлінеді; +40: 40 жұтылады; жоқ, масса, жылусыйымдылық және жылу алмасу жағдайы керек. Энергия сандары ойдан берілген.
Зерттеуші күнделігі
Әр қатенің себебін белгілеңіз: құрам қате, индекс өзгерген, атом ұмытылған, жүйе шекарасы ескерілмеген немесе жылу мен температура шатасқан. Түсіндіруді түзетіп, басқа мысалды кеңессіз тексеріңіз.
Қашан қайта қарау
Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.
Пікірлер (0)
Пікір қалдыру үшін кіріңіз →
Әзірге пікір жоқ. Бірінші болыңыз.