Құбыр суы, ауа, тұз: қайсысы қоспа?

Тірек карта

Қоспа мен мөлдір су үлгілері: сыртқы көрініс химиялық құрамды анықтамайды.

Жағдай және сұрақ

Үстел үстіндегі ауа біркелкі көрінеді. Құбыр суы да мөлдір. Бірақ екеуінде де бірнеше құрамдас бөлік бар. Сыртқы түр толық құрамды ашпайды.

Жаңа сөздер түсінікті тілмен

Мектептік үлгіде таза зат бір химиялық түрдегі бөлшектерден тұрады және өзіне тән құрамы бар; егер үлгіде қоспалар болса, ол қатаң мағынада таза емес. Қоспа — екі немесе одан көп заттың физикалық қосылуы, олардың қатынасы өзгеруі мүмкін. Құрамдас бөлік — қоспадағы заттың бірі. Біртекті қоспа жеткілікті үлкен бөліктерінде бірдей көрінеді; әртекті қоспада әртүрлі бөліктер не фазалар байқалады. Мұнда «фаза» — бақыланатын күйі мен құрамы бірдей аймақ. Көзге біртектілік химиялық тазалықты дәлелдемейді.

H₂O — судың қысқа химиялық жазылуы; атомдарды таныған соң оның мәнін толық талдаймыз. Дистилденген су — суды буландырып, буды қайта сұйыққа айналдырғанда алынған су; бұл көптеген қоспаларды азайтады, бірақ жазудың өзі нақты үлгінің мүлдем таза екенін дәлелдемейді. Фаза — үлгінің күйі мен құрамы шамамен бірдей аймағы.

Алдын ала болжаңыз

Алдын ала жіктеңіз: жабық ыдыстағы дистилденген су үлгісі, бөлме ауасы, құрғақ құм, құбыр суы. Қайсысының құрамы туралы сыртқы түріне қарап түпкілікті айтуға болмайды? Құмның бір түсті болуы нені дәлелдемейді?

Зерттеңіз не берілген деректі талдаңыз

Заттарды иіскемей, дәмін татпай, ықтимал құрамдарын жазыңыз. Ауада негізінен азот пен оттек, аз мөлшерде аргон, су буы және басқа газдар болады. Құбыр суында су және еріген заттар бар; мөлшері өзгеріп тұрады. Құмда әртүрлі минералдар болуы мүмкін. Қай тұжырым белгілі дерекке, қайсысы нақты үлгіні зерттеуге сүйенетінін белгілеңіз.

Талданған мысал

Ыдыстағы тұз бен құм — әртекті қоспа: бөлек түйірлер көрінеді. Ас тұзын суға толық ерітсек, біртекті ерітінді аламыз. Тұз көзге көрінбесе де құрамдас бөлік болып қалады. Сондықтан «шекара көрінбейді» деген «бір ғана зат» деген сөз емес.

Жиі кездесетін қате

Қате: «Мөлдір құбыр суы — таза H₂O». Мөлдірлік еріген тұздарды жоққа шығармайды. Тұрмыстағы «ішуге жарамды» мен химиядағы «таза зат» екі бөлек сұраққа жауап береді.

Жаңа жағдайға көшіру

Алдыңызда таңбасыз, жабық бөтелкедегі түссіз сұйық бар. Оны таза су деуге бола ма? Бөтелкені ашпай, қыздырмай және дәмін татпай мәлімет жинау жоспарын құрыңыз. Қандай қорытынды әлі мүмкін болмайды?

Жауап және есте сақтау

Жауап: болмайды, сыртқы түр құрамды анықтамайды. Бөтелкенің шығу тегі мен таңбасын тексеруге болады, бірақ сенімді дерексіз оны су не қауіпсіз деп айтуға болмайды. Есіңізден «құрам → бір зат немесе бірнеше зат → көрінетін/көрінбейтін бөліктер» сызбасын жасап, бір белгі неге жеткіліксіз екенін түсіндіріңіз.

Зерттеушінің кестесі

Қашан қайта қарау

Бетті жауып, 10 минуттан кейін картаны есіңізден салыңыз, ұғымдарды өз сөзіңізбен түсіндіріңіз және жаңа жағдайды шешіңіз. Бір күн және бір аптадан соң кеңессіз қайталаңыз. Қате қалса, талданған мысалға оралып, қай қадамды өткізіп алғаныңызды жазыңыз.

Стақан, шыны, мөлдірлік: үш түрлі жауап

Жоғалмай еру: бөлшектер моделі