Нақты не? Табыс септік және көрінетін әрекет нысаны

Картадағы орнымыз

Тірек жалғаулар кестесін емес, сөздің көріністегі рөлін көрсетеді. Алдымен бейнені табыңыз: әрекет иесі, байланыс, әрекет нысаны, бағыт, орын, бастау нүктесі немесе ортақ тәсіл. Мағынадан кейін ғана сұрақ пен формаға көрсеткі жүргізіңіз. Жазуларды жауып, бағытты суреттер арқылы қалпына келтіріңіз.

Өмірлік жағдай

Үстелде бірнеше кітап жатыр. «Кітап оқимын» сөйлемі жалпы істі білдіреді, ал көк кітапты көрсету қай заттың оқылатынын, ашылатынын не берілетінін нақтылауды талап етеді.

Тыңдаңыз және жауап беріңіз

Тыңдау: Мен кітап оқимын. — Жалпы оқу әрекетін айтамын.

Тыңдау: Мен бұл кітапты оқимын. — Нақты осы кітапты оқитынымды айтамын.

Тыңдау: Көк дәптерді ашыңызшы. — Нақты көк дәптерді ашуды сұраймын.

Тыңдау: Картаны үстелге қойыңызшы. — Белгілі картаны үстелге қоюды сұраймын.

Тыңдау: Мен тапсырманы орындаймын. — Белгілі тапсырманы орындайтынымды айтамын.

Тыңдау: Қай кітапты таңдайсыз? — Нақты қай кітап таңдалатынын сұраймын.

Жаттығуды орындау реті

Бірінші тыңдағанда мәтінді жасырып, белгіленген сөздің рөлін анықтаңыз. Екінші рет қазақша жолды ашып, түбір мен жалғауды көрсетіңіз де, сөйлемді тұтас қайталаңыз. Үшінші рет орынды, затты не қатысушыны өзгертіп, жалғаудан бұрын рөлді қайта таңдаңыз. Айтылымды жазбадан алып, түсінуді жаңа мысалмен дәлелдеңіз.

Нақты үлгі

Белгілі тура нысан кімді/нені? сұрағына жауап беріп, -ны/-ні, -ды/-ді немесе -ты/-ті алады: кітапты, дәптерді, тапсырманы. Жалғаусыз форма әрекет түрін не белгісіз нысанды атай алады: кітап оқимын. Бұл, мына сияқты сілтеу сөздері, мәнмәтін және ортақ тәжірибе затты нақтылап, көбіне табыс септікті талап етеді.

Тірек белгі

ЖАЛПЫ ІС → кітап оқимын | НАҚТЫ НЫСАН → бұл кітапты оқимын

Ереженің шегі

Жалғаудың болмауы әрдайым қате немесе белгісіздік емес; кейбір тіркес біртұтас әрекет құрайды. Табыс жалғауы да жеке сөзбен аударылмайды. Әңгімелесушілер бір нысанды көріп тұрғанын тексеріңіз. Адамға кімді?, затқа нені? сұрағы қойылады.

Түсіндірмеге дейін болжаңыз

Түсіндірмеге дейін көріністі заттармен ойнаңыз. Кім әрекет етеді, кімнің бөлігі, нақты нені өзгертеді, кімге не қайда бағытталған, қайда тұр, қайдан келді, кіммен не немен орындалды деп сұраңыз. Рөл мен сұрақты жазып, кейін форманы болжаңыз. Ереже таңдауды тексереді, оның орнына шешім қабылдамайды.

Тірексіз қалпына келтіріңіз

Сабақты жауып, үш нысанды көрініс салыңыз. Септік атауынсыз рөлдерді белгілеңіз, кейін сұрақ пен жалғауды қосыңыз. Таныс, өзгертілген және өз сөйлеміңізді айтыңыз. Форма ұмытылса, нұсқаларды механикалық санамай, мағына көрсеткісіне оралыңыз.

Қатені тауып, түзетіңіз

Оқушы бір картаны көрсетіп тұрып, карта үстелге қойыңызшы дейді. Сөз атау формасында қалып, бұйрықтың нақты нысаны ретінде белгіленбеді. Картаны деп түзетіп, кейін көрсету қимылын алып тастап, түсініктіліктің өзгеруін салыстырыңыз.

Жаңа жағдайға көшіріңіз

Бейтаныс көрініс алыңыз: басқа зат, адам, бағыт немесе әрекет тәсілі. Форманы неге таңдағаныңызды қысқа айтыңыз: «бұл бағыт», «бұл орын», «бұл бастау». Серіктес бір рөлді өзгертеді; сіз соған қатысты жалғау мен мағынаны ғана өзгертесіз.

«Менің ортам» жобасындағы өзгеріс

Жоба картасына үш жұп қосыңыз: жалпы әрекет және нақты нысан. Ойдан шығарылған материалдарды қолданып, бөтен құжатты суретке түсірмеңіз.

Тапсырма

Міндетті. Он көріністі «жалпы әрекет» және «нақты нысан» деп бөліп, бес жұп сөйлем айтыңыз. Тасымал тексеруі. Серіктес затты алдымен жасырып, кейін көрсетеді; мағына нақты болғанда ғана форманы өзгертіңіз.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең рөл картасын қалпына келтіріп, кестесіз үш жаңа мысал айтыңыз.
• Жеті күннен кейін жаңа көріністі талдап, 10 өлшемнің кемінде 7-еуін орындаңыз.
• Отыз күннен кейін формаларды дербес әңгімеде қолданып, қай сұрақтардың тірексіз пайда болатынын белгілеңіз.

Келесі сабақ: Кімге және қайда? Барыс септік мақсатқа көрсеткі сызады