Әрі қарай не болады: келісім, жоспар және ниет

Картадағы орнымыз

Тірек уақытты терминдер қатары емес, байқалатын көрініс ретінде көрсетеді. Алдымен уақыт белгісін табыңыз: кеше, әдетте, қазір немесе ертең. Кейін әрекеттің күйін қараңыз: ол аяқталды ма, қайталана ма, сөйлеу сәтінде өтіп жатыр ма, әлде тек жоспарланды ма? Белгіден көрініс пен формаға саусақпен жүріп, жазуларды жауып, жолды өз сөзіңізбен қалпына келтіріңіз.

Өмірлік жағдай

Топ ертеңгі кездесуге дайындалады. Кейбір әрекет кестеге енгізілген, кейбірі жеке ниет, ал басқа шешімдер әлі талқыланып жатыр. Артық уәде бермей, жоспардың қаншалықты анық екенін көрсету керек.

Тыңдаңыз және жауап беріңіз

Тыңдау: Ертең біз кітапханаға барамыз. — Ертеңгі келісілген бағытты айтамын.

Тыңдау: Сағат онда кездесеміз. — Кездесудің белгіленген уақытын айтамын.

Тыңдау: Мен жаңа бөлімді дайындаймын. — Өзім орындайтын алдағы әрекетті айтамын.

Тыңдау: Біз жобаны жұмада көрсетеміз. — Топтың жоспарланған көрсетілімін айтамын.

Тыңдау: Мен сұрақтарды жазып алмақпын. — Өз ниетімді арнайы көрсетемін.

Тыңдау: Жоспар өзгеруі мүмкін. — Жоспардың анық емес тұсын айтамын.

Жаттығуды орындау реті

Бірінші тыңдағанда мәтінді жауып, әрекеттің уақытын ғана анықтаңыз. Екінші рет қазақша жолды ашып, уақыт белгісі мен етістік формасын көрсетіңіз де, сөйлемді жазбадан кейін тұтас қайталаңыз. Үшінші рет күнді, қатысушыны не әрекетті ауыстырып, формадан бұрын мағынаны қайта таңдаңыз. Жазба айтылымды береді, ал жаңа орынды сөйлем түсінуді дәлелдейді.

Нақты үлгі

Жақын әрі түсінікті жоспарға көбіне -а/-е/-й формасы мен келер уақыт белгісі жеткілікті: ертең барамыз, жұмада көрсетеміз. Күшті жеке ниетті -мақ/-мек/-бақ/-бек/-пақ/-пек және жіктік жалғауы арқылы ерекшелеуге болады: жазып ал-мақ-пын. Бұл форма мақсатты, кейде ресмилеу естіледі, сондықтан оны әр келер әрекетке қоспаңыз.

Тірек белгі

ЕРТЕҢ/ЖҰМАДА + А/Е/Й → КЕЛІСІЛГЕН ЖОСПАР | МАҚ/МЕК + ЖІКТІК → НИЕТ

Ереженің шегі

Келер шақ формасы нәтиженің болуына кепілдік бермейді. Барамыз нық келісім де, жай жоспар да болуы мүмкін; оның сенімділігін жағдаят пен нақтылау көрсетеді. Мүмкін ықтималдықты ашық қалдырады. Басқа адамның атынан уәде бермеңіз.

Түсіндірмеге дейін болжаңыз

Түсіндірмеге дейін төрт карточка қойыңыз: аяқталды, әдетте, дәл қазір, жоспарланды. Әр естіген сөйлемге алдымен карточка таңдап, байқалған белгіні атаңыз. Содан кейін ғана етістік формасын болжаңыз. Алғашқы жауапты сақтап, үлгімен салыстырыңыз және өзгерісті бір мағыналық сөйлеммен түсіндіріңіз.

Тірексіз қалпына келтіріңіз

Сабақты жауып, бір минутта өткен, осы және келер шақ сызығын салыңыз. Бір таныс сөйлемді қалпына келтіріп, оның уақытын өзгертіп, жаңа сөйлем жасаңыз. Жалғауларды дауыспен бөлмей, екеуін де табиғи айтыңыз. Таңдау жоғалса, формалар тізіміне емес, «көріністе не болып жатыр?» деген сұраққа оралыңыз.

Қатені тауып, түзетіңіз

Оқушы топтың барлық әрекетіне -мақпын қосып, әңгімені тым салтанатты етеді. Бейтарап кесте Ертең кездесеміз бен жеке ниет Мен жазып алмақпын формаларын салыстырыңыз. Әр формаға өз сөйлеу міндетін қайтарыңыз.

Жаңа жағдайға көшіріңіз

Адам, әрекет және уақыт шарты бар бейтаныс карточка алыңыз. Дайын үлгісіз сөйлем құрып, серіктеске нақтылау сұрағын қойыңыз және оның жауабынан кейін уақытты өзгертіңіз. Серіктес жатталған сөйлемді емес, уақыт белгісі, әрекет күйі және форма бір-біріне сай келгенін тексереді.

«Менің ортам» жобасындағы өзгеріс

Жобаға болашақ қадамдар тақтасын қосыңыз: екі келісілген оқиға, бір жеке ниет және жоспарды өзгерте алатын бір шарт. Ойдан шығарылған күндерді қолданыңыз.

Тапсырма

Міндетті. Ертеңгі жоба туралы төрт сөйлем құрып, әрқайсысының анықтық дәрежесін белгілеңіз. Тасымал тексеруі. Серіктес бір шартты жояды; жоспарды дұрыс өзгертіп, форма таңдауыңызды түсіндіріңіз.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең уақыт тірегін қалпына келтіріп, оқымай үш жаңа сөйлем айтыңыз.
• Жеті күннен кейін бейтаныс суреттер бойынша кеше, қазір және ертең туралы айтып, 10 өлшемнің кемінде 7-еуін орындаңыз.
• Отыз күннен кейін бір минуттық әңгіме жазып, уақытқа қатысты бір дәлсіздікті тауып, өзіңіз түзетіңіз.

Келесі сабақ: Дәл сұрау және терістеу: әрекет қашан болмады