Қайда және қашан? Жатыс септік нүктені бекітеді

Картадағы орнымыз

Тірек жалғаулар кестесін емес, сөздің көріністегі рөлін көрсетеді. Алдымен бейнені табыңыз: әрекет иесі, байланыс, әрекет нысаны, бағыт, орын, бастау нүктесі немесе ортақ тәсіл. Мағынадан кейін ғана сұрақ пен формаға көрсеткі жүргізіңіз. Жазуларды жауып, бағытты суреттер арқылы қалпына келтіріңіз.

Өмірлік жағдай

Үйірме кітапханада сәрсенбі күні өтеді, ал материалдар екінші қабатта жатыр. Жаңа қатысушы ғимаратқа ғана келіп, бөлме мен күнді шатастырмауы үшін нақты координаттарды белгілейсіз.

Тыңдаңыз және жауап беріңіз

Тыңдау: Кітапханада үйірме бар. — Үйірменің өтетін орнын айтамын.

Тыңдау: Үйірме сәрсенбіде өтеді. — Үйірменің күнін айтамын.

Тыңдау: Материалдар екінші қабатта. — Материалдардың орнын айтамын.

Тыңдау: Мен қазір сыныптамын. — Қазіргі орнымды айтамын.

Тыңдау: Сөмкеде дәптер бар. — Заттың сөмкеде бар екенін айтамын.

Тыңдау: Сағат онда кездесейік. — Кездесу уақытын ұсынамын.

Жаттығуды орындау реті

Бірінші тыңдағанда мәтінді жасырып, белгіленген сөздің рөлін анықтаңыз. Екінші рет қазақша жолды ашып, түбір мен жалғауды көрсетіңіз де, сөйлемді тұтас қайталаңыз. Үшінші рет орынды, затты не қатысушыны өзгертіп, жалғаудан бұрын рөлді қайта таңдаңыз. Айтылымды жазбадан алып, түсінуді жаңа мысалмен дәлелдеңіз.

Нақты үлгі

Жатыс септік кімде/неде/қайда/қашан? сұрақтарына жауап беріп, -да/-де/-та/-те алады: кітапханада, сәрсенбіде, қабатта, сөмкеде. Ол адамды, затты не оқиғаны координатта бекітеді. Жіктік жалғауымен сыныптамын — «мен сыныпта тұрмын» болады. Апта күні мен бүтін сағат та уақыт ұяшығына айналады.

Тірек белгі

ҚОЗҒАЛЫС ЖОҚ → ҚАЙДА/ҚАШАН? → кітапханада / сәрсенбіде / онда

Ереженің шегі

Жатыс кіруді немесе жолды сипаттамайды: мектепте — мектептің ішінде, мектепке — мектепке қарай. Менде кітап бар құрылымында форма заттың кімде бар екенін көрсетеді, кітап адамның ішінде тұр деген емес. Координаттың нақты түрін мәнмәтін анықтайды.

Түсіндірмеге дейін болжаңыз

Түсіндірмеге дейін көріністі заттармен ойнаңыз. Кім әрекет етеді, кімнің бөлігі, нақты нені өзгертеді, кімге не қайда бағытталған, қайда тұр, қайдан келді, кіммен не немен орындалды деп сұраңыз. Рөл мен сұрақты жазып, кейін форманы болжаңыз. Ереже таңдауды тексереді, оның орнына шешім қабылдамайды.

Тірексіз қалпына келтіріңіз

Сабақты жауып, үш нысанды көрініс салыңыз. Септік атауынсыз рөлдерді белгілеңіз, кейін сұрақ пен жалғауды қосыңыз. Таныс, өзгертілген және өз сөйлеміңізді айтыңыз. Форма ұмытылса, нұсқаларды механикалық санамай, мағына көрсеткісіне оралыңыз.

Қатені тауып, түзетіңіз

Оқушы Қайда барасыз? сұрағына кітапханада деп жауап береді: мақсаттың орнына қозғалмайтын нүкте шықты. Фигураны жолдың басына қойыңыз. Ол қозғалғанда кітапханаға, ал жетіп тоқтағанда кітапханада болады.

Жаңа жағдайға көшіріңіз

Бейтаныс көрініс алыңыз: басқа зат, адам, бағыт немесе әрекет тәсілі. Форманы неге таңдағаныңызды қысқа айтыңыз: «бұл бағыт», «бұл орын», «бұл бастау». Серіктес бір рөлді өзгертеді; сіз соған қатысты жалғау мен мағынаны ғана өзгертесіз.

«Менің ортам» жобасындағы өзгеріс

Жобаға үш орын координатын және екі уақыт координатын қосыңыз. Әрқайсысы карта не сағатпен дәл сәйкес келіп, баланың нақты кестесін ашпасын.

Тапсырма

Міндетті. Алты карточканы координаттарға орналастырып, қайда? және қашан? сұрақтарын қойыңыз. Тасымал тексеруі. Серіктес қозғалыс қосады; рөлі қозғалыссыз болудан қалған сөздердің ғана формасын өзгертіңіз.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең рөл картасын қалпына келтіріп, кестесіз үш жаңа мысал айтыңыз.
• Жеті күннен кейін жаңа көріністі талдап, 10 өлшемнің кемінде 7-еуін орындаңыз.
• Отыз күннен кейін формаларды дербес әңгімеде қолданып, қай сұрақтардың тірексіз пайда болатынын белгілеңіз.

Келесі сабақ: Қайдан және неден? Шығыс септік бастауды көрсетеді