Жоспар өзгерсе: шарт пен қосымша жол

Картадағы орнымыз

Бұл тірек жағдаяттан шешімге апарады: қажеттілікті не кедергіні байқау, нақты сөйлемді таңдау, жауапты тыңдау және екі жақтың қорытындыны бірдей түсінгенін тексеру. Жолды саусақпен көрсетіп, сызбаны жауып, есте қайта салыңыз. Әр бөлік ереже атауын жаттауға емес, шынайы әңгімеге керек.

Өмірлік жағдай

Топ картаны экранда көрсеткісі келеді. Бастар алдында проектордың істейтіні белгісіз. Алаңдаған сөздің орнына анық шарт орындалса іске қосылатын жоспар керек.

Тыңдаңыз және жауап беріңіз

Тыңдау: Егер проектор істесе, картаны экраннан көрсетеміз. — Бірінші шартты айтамын.

Тыңдау: Егер проектор істемесе, қағаз картаны қолданамыз. — Қосымша жолды айтамын.

Тыңдау: Жаңбыр жауса, үйде кездесеміз. — Ауа райына тәуелді шартты айтамын.

Тыңдау: Уақыт жетпесе, екі аялдаманы ғана көрсетеміз. — Уақытқа қатысты қосымша жоспарды айтамын.

Тыңдау: Қай жолды таңдаймыз? — Таңдауды сұраймын.

Тыңдау: Алдымен проекторды тексерейік. — Шартты тексеруді ұсынамын.

Жаттығуды орындау реті

Алдымен жазба мәтінін жапқан күйі тыңдап, сөйлеушінің өтініш жасап, жауап беріп, түсіндіріп не растап тұрғанын анықтаңыз. Содан кейін қазақша жолды ашып, оны толық қайталаңыз және мағынаны өзгерткен сөзді көрсетіңіз. Үшінші тыңдауда бір шартты ауыстырып, өз сөйлеміңізді айтыңыз. Серіктес басқаша түсінсе, нақтылауды сұраңыз — бұл да тілдік дағды.

Нақты үлгі

Шарт алғашқы бөлікте тұрады: істесе — істейтін болса, істемесе — істемейтін болса. Одан кейін әрекет келеді. Егер шартты байқауға көмектеседі, бірақ «егер» мағынасы -са/-се арқылы да беріледі. Екі тармақты қатар қойып, тексерудің екі нәтижесі де қамтылғанын көріңіз.

Тірек белгі

ТЕКСЕР → ІСТЕСЕ → ІСТЕМЕСЕ → ТАҢДА

Ереженің шегі

Шарт проектордың бұзылғанын дәлелдемейді. Егер сөзі етістіктің -са/-се шартты формасын алмастырмайды. Оқу мысалындағы үйде ешкімнің үй мекенжайын жарияламайды.

Түсіндірмеге дейін болжаңыз

Үлгіні оқымай тұрып, жағдайға алғашқы жауабыңызды жазыңыз. Нені нақты білесіз, нені тек болжайсыз? Әрекетті дәлелденген дерекке сүйеніп таңдаңыз. Түсіндірмеден кейін сөз жалғауын ғана емес, өтініш не келісім мағынасының сақталғанын да салыстырыңыз.

Тірексіз қалпына келтіріңіз

Бетті жауып, бір минутта тіректің төрт бөлігін салыңыз және таныс сөйлемді, серіктестің жауабын, өз жауабыңызды айтыңыз. Кейін уақыт, орын не қолда бар зат сияқты бір деректі ауыстырып, жолды көмексіз қайта өтіңіз.

Қатені тауып, түзетіңіз

Оқушы Егер проектор істейді, қағаз картаны қолданамыз деп жазып, шартты форманы түсіріп және тармақты шатастырады. Алдымен бақылауды таңдап, істемесе → қағаз карта тізбегін құрыңыз.

Жаңа жағдайға көшіріңіз

Серіктес шектеуді өзгертеді: уақыт аз, ал проектор істейді. Екі жаңа тармақ құрып, қайсысы іске қосылатынын түсіндіріңіз.

«Менің ортам» жобасындағы өзгеріс

Жоспарға екі ықтимал кедергі және әрқайсысына бір қауіпсіз әрекет қосыңыз. Тексерілетін шарттарды шешімдерден бөлек жазыңыз.

Тапсырма

Екі бейтаныс карточка бойынша екі тармақ сызыңыз. Екі жолды да айтып, кейін дерек карточкасын ашып, сәйкес әрекетті ғана орындаңыз.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең төрт бөлікті қалпына келтіріп, жаңа екі репликалық әңгімені мәтінсіз айтыңыз.
• Жеті күннен кейін серіктеспен бейтаныс міндетті шешіңіз; ол соңғы жоспарды өз сөзімен қайталап беруі керек.
• Отыз күннен кейін жоба карточкасына оралып, бір шартты өзгертіңіз де, түсініксіз сөйлемді өзіңіз түзетіңіз.

Келесі сабақ: Мәселені болжамсыз және кінәламай жеткізу