Болады, болмайды және керек: ережені қорқытпай түсінеміз

Картадағы орнымыз

Тірек жаттайтын плакат емес, мағыналық бағыт ретінде құрылған. Алдымен бастапқы нүктені табыңыз, көрсеткілерді саусақпен жүргізіп, әр қадамның мағынасын атаңыз. Кейін сызбаны жауып, оны таза парақта қалпына келтіріңіз.

Өмірлік жағдай

Есік пен дәлізде аудармасыз белгілер тұр. Қауіпсіздік үшін не істеуге болатынын, неге тыйым салынғанын және не міндетті екенін түсініп, рұқсатты әдеппен сұрау керек.

Тыңдаңыз және жауап беріңіз

Тыңдау: Кітапханада тыныш сөйлеу керек. — Кітапханадағы қажетті әрекет.

Тыңдау: Дәлізде жүгіруге болмайды. — Дәліздегі тыйым.

Тыңдау: Сыныпқа кіруге бола ма? — Кіруге рұқсат сұрау.

Тыңдау: Иә, кіруге болады. — Кіруге рұқсат беру.

Тыңдау: Телефонды өшіру керек. — Телефонды сөндіру қажеттілігі.

Тыңдау: Жолдан жасыл шам жанғанда өту керек. — Жолдан қауіпсіз өту ережесі.

Жаттығуды орындау реті

Бірінші тыңдағанда мәтінді жауып, тек жағдаятты анықтаңыз. Екінші рет қазақша жолды ашып, мағыналық бөліктерін саусақпен көрсетіп, жазбадан кейін қайталаңыз. Үшінші рет үлгіні алып тастап, орын, уақыт не бағыт карточкасын өзгертіп, жаңа сөйлем айтыңыз. Жазба айтылым үлгісін береді; өз сөзіңізді онымен салыстырыңыз немесе тірі әңгімелесушімен тексеріңіз.

Нақты үлгі

Әрекет түбірден кейін -уға/-уге/-қа/-ке формасын алады: сөйлеуге, жүгіруге, кіруге, өтуге. Кейін модаль сөз мағынаны аяқтайды: болады — рұқсат, болмайды — тыйым, керек — қажеттілік. Сұрақта ма/ме бөлек жазылады: бола ма? Алдымен әрекетті, кейін ереженің мәртебесін анықтаңыз.

Тірек белгі

ӘРЕКЕТ + -УҒА/-УГЕ → болады / болмайды / керек

Ереженің шегі

Керек тәжірибелік қажеттілікті, ережені немесе кеңесті білдіруі мүмкін; хабардың күші жағдаятқа тәуелді. Оқу мысалдарын әмбебап заң талабы деп қабылдамаңыз. Белгі, қызметкердің ауызша нұсқауы және ресми ереже әртүрлі мәртебеге ие болуы мүмкін.

Түсіндірмеге дейін болжаңыз

Ережені оқымай тұрып жаңа карточкаларға қарап, мағынасына сай форманы таңдаңыз: әрекет қайда өтеді, жол қайдан басталады, қайда барады, оқиға қашан басталады немесе қандай ереже қолданылады. Болжамды жазып, кейін таңдауды қай белгі растағанын не өзгерткенін түсіндіріңіз.

Тірексіз қалпына келтіріңіз

Мәтінді жауып, тіректі алпыс секундта салыңыз. Суретке қарап үш сөйлем айтыңыз: таныс, өзгертілген және толықтай өз сөйлеміңіз. Бір буын ұмытылса, тек соны ашып, қайта жабыңыз да, бүкіл тізбекті басынан қалпына келтіріңіз.

Қатені тауып, түзетіңіз

Оқушы тыныштық белгісін көріп, сөйлеуге болмайды деді: бұл сөйлеуге толық тыйым салды. Белгі жай сөйлеуді талап етсе, дәл сөйлем — тыныш сөйлеу керек. Әрекетке тыйым мен әрекеттің тәсілін өзгерту талабын ажыратыңыз.

Жаңа жағдайға көшіріңіз

Бір сөзді ғана емес, жағдаяттың өзін өзгертіңіз: басқа мектеп, күн, уақыт, бағыт немесе ереже. Серіктес үлгіде болмаған жаңа карточканы көрсетіп, жалғауды таңдағанда мағынаны сақтағаныңызды тексереді.

«Менің ортам» жобасындағы өзгеріс

Мектеп және қала картасына алты анық белгі қосыңыз: екі рұқсат, екі тыйым, екі қажеттілік. Әр жазу суретке дәл сәйкес болсын.

Тапсырма

Міндетті. Тоғыз карточканы болады, болмайды, керек топтарына бөліп, үш даулы жағдайды түсіндіріңіз. Екі бола ма? сұрағын қойыңыз. Тасымал тексеруі. Жаңа белгі алып, дайын жолды көшірмей ереже құрыңыз.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең тіректі қалпына келтіріп, төрт сөйлемді оқымай айтыңыз.
• Жеті күннен кейін жаңа бағыт не кестемен жұмыс істеп, 10 өлшемнің кемінде 7-еуін орындаңыз.
• Отыз күннен кейін құрылымды қауіпсіз шынайы жағдайда қолданып, қай тірек енді қажет емес екенін белгілеңіз.

Келесі сабақ: Бақылау нүктесі: дайын мәтінсіз оқу күні және қала бағыты