Алтыға артық — екі есе емес: сандарды салыстырамыз

Картадағы орнымыз

Сызбадағы төрт бөлікті саусақпен көрсетіп, әрқайсысының қызметін атаңыз. Содан кейін картаны жабыңыз. Түс тексеру ретін көруге көмектеседі, бірақ дәлелдің орнына жүрмейді. Бір бөлікке мәлімет жетпесе, бос қалдырып, себебін айтыңыз. Мұндағы сандар — ойдан алынған оқу деректері; біз нақты кітапхана статистикасын таратпаймыз.

Өмірлік жағдай

Кітапхананың оқу кестесінде дүйсенбі — 12, сейсенбі — 18 адам. Бір оқушы «алтыға артық», екіншісі «екі есе көп» дейді. Екі сөйлемді де графиктің астына жазбай тұрып тексерейік.

Тыңдап, жауап беріңіз

Тыңдау: Сейсенбіде алты адамға көп келді. — Абсолют айырманы айтамын.

Тыңдау: Бастапқы сан — он екі. — Салыстырудың негізін атаймын.

Тыңдау: Он сегіз он екіден бір жарым есе көп. — Қатынасты дәл айтамын.

Тыңдау: Екі есе болса, жиырма төрт болар еді. — Қате салыстыруды тексеремін.

Тыңдау: Өсім бастапқы санның жартысына тең. — Өсімді бастапқы санмен салыстырамын.

Тыңдау: Негіз өзгерсе, пайыз да өзгереді. — Пайыздың негізге тәуелді екенін айтамын.

Жаттығу жолы

Алдымен мәтінді жауып тыңдаңыз: әр сөзді естімесеңіз де, негізгі мағынаны айтыңыз. Екінші тыңдауда тек тірек сөздер мен сандарды жазыңыз; үшіншіде мәтінді ашып, алғашқы болжамдағы бір қатені табыңыз. Қазақша сөйлемді әріптеп бөлмей, тұтас қайталаңыз. Мағына әлі белгісіз болса, 60-сабақтағы тәсілмен серіктестен керекті бөлікті қайталауын сұраңыз.

Дәл үлгі

18 − 12 = 6 деп есептеңіз. Дүйсенбімен салыстырғандағы өсімді табу үшін алтыны дүйсенбідегі 12-ге бөліңіз: бұл жартысы, яғни 50%. Сейсенбідегі сан дүйсенбінің 150%-ы немесе 1,5 есесі. Ал 18-ден 12-ге кері азаю — 18-дің 6-сы, шамамен 33%; 50% емес. Ауызша айтқанда екі күнді де, салыстыру негізін де атаңыз.

Тірек белгі

НЕГІЗ → АЙЫРМА → ҮЛЕС → ДҰРЫС СӨЗ

Ереженің шегі

Пайыз тек негізі аталып, бақылаулар салыстыруға келсе пайдалы. Бұл — оқу деректері; нақты кітапхананың келушілері өзгерді деген сөз емес.

Түсіндірмеден бұрын болжаңыз

Үлгіні оқымай тұрып, қандай қорытынды күтетінін және нені растай алатыныңызды жазыңыз. Жауапты қай сөз не сан өзгерте алатынын айтыңыз. Содан кейін болжамды дерекпен салыстырыңыз; өз ойыңызды түзету — зейіннің белгісі.

Тірексіз еске түсіріңіз

Мәтін мен сызбаны жабыңыз. Бір минутта төрт тіректі салыңыз, қазақша екі байланысты сөйлем айтыңыз және белгілі мәліметтің қай жерде аяқталатынын серіктеске түсіндіріңіз. Кейін бетті ашып, әр бөлшекті салыстырып, дәл емес бір сөзді түзетіңіз.

Қатені тауып, түзетіңіз

«18 саны 12-ден екі есе көп» — қате. Екі есе болса қанша шығатынын есептеп, сөйлемді түзетіңіз.

Жаңа жағдайда қолданыңыз

Енді сәрсенбіні (15) сейсенбімен (18) салыстырыңыз. Абсолют өзгеріс пен негізді айтыңыз; кешегі 50%-ды жаңа жұпқа көшірмеңіз.

«Менің ортам» жобасын толықтыру

«Менің ортам 2.1» жобасы жеке дерексіз, ойдан шығарылған оқу жолсілтемесі болып қалады. Әр қорытындыға бастапқы хабарды, тексерілген күнді және әлі белгісіздікті сақтаңыз. Диаграмманың астына «дүйсенбімен салыстырғанда +6» және «дүйсенбімен салыстырғанда +50%» деп жазыңыз. Жанына тексерілетін есепті қосыңыз.

Тапсырма

Қағазда 18−12, 6÷12, 6÷18 есептеңіз. Қазақша «алтыға артық», «жартысына өсті», «кері бағытта шамамен үштен біріне азайды» деп айтыңыз. Екі пайыз неге әртүрлі екенін түсіндіріңіз.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең бір сөйлемді мәтінсіз тыңдап, мағынасы мен дереккөзін еске түсіріңіз.
• Жеті күннен кейін осы картаны жаңа ойдан шығарылған хабарға не сандарға қолданыңыз.
• Отыз күннен кейін шешіміңізді басқа адамға сызбасыз түсіндіріп, расталмаған тұсты табуын сұраңыз.

Келесі сабақ: Қорытынды дерекке сүйенеді: тұжырым, дәлел, байланыс