Кадрлардан әңгімеге: кеше, қазір және ертеңді байланыстырамыз

Картадағы орнымыз

Тірек уақытты терминдер қатары емес, байқалатын көрініс ретінде көрсетеді. Алдымен уақыт белгісін табыңыз: кеше, әдетте, қазір немесе ертең. Кейін әрекеттің күйін қараңыз: ол аяқталды ма, қайталана ма, сөйлеу сәтінде өтіп жатыр ма, әлде тек жоспарланды ма? Белгіден көрініс пен формаға саусақпен жүріп, жазуларды жауып, жолды өз сөзіңізбен қалпына келтіріңіз.

Өмірлік жағдай

Редактор жоба туралы үш кадр алады, бірақ көрермен олардың ретін де, байланысын да білмейді. Бір бастауды қайталамай, тыңдаушыны аяқталған қадамнан қазіргі жұмыс арқылы келесі жоспарға жеткізу керек.

Тыңдаңыз және жауап беріңіз

Тыңдау: Кеше біз деректерді жинадық. — Әңгіменің аяқталған алғашқы қадамын айтамын.

Тыңдау: Содан кейін жоспар құрдық. — Келесі аяқталған қадамды байланыстырамын.

Тыңдау: Қазір нәтижені тексеріп жатырмыз. — Қазіргі үдерісті көрсетемін.

Тыңдау: Себебі бір сан өзгерді. — Әрекеттің себебін айтамын.

Тыңдау: Сондықтан кестені түзетеміз. — Себептен туған нәтижені айтамын.

Тыңдау: Ертең қорытындыны көрсетеміз. — Әңгімені келесі жоспармен аяқтаймын.

Жаттығуды орындау реті

Бірінші тыңдағанда мәтінді жауып, әрекеттің уақытын ғана анықтаңыз. Екінші рет қазақша жолды ашып, уақыт белгісі мен етістік формасын көрсетіңіз де, сөйлемді жазбадан кейін тұтас қайталаңыз. Үшінші рет күнді, қатысушыны не әрекетті ауыстырып, формадан бұрын мағынаны қайта таңдаңыз. Жазба айтылымды береді, ал жаңа орынды сөйлем түсінуді дәлелдейді.

Нақты үлгі

Байланысты әңгімеде екі сызық бар. Уақыт сызығы кеше, содан кейін, қазір, ертең сөздерін қолданады. Логикалық сызықта себебі себепті, сондықтан салдарды көрсетеді. Етістік формасы өз кадрына сай болуы керек: жинадық аяқтайды, тексеріп жатырмыз үдерісті ашады, көрсетеміз жоспарға апарады.

Тірек белгі

КЕШЕ → СОДАН КЕЙІН → ҚАЗІР → СЕБЕБІ → СОНДЫҚТАН → ЕРТЕҢ

Ереженің шегі

Себебі мен сондықтан сөздерін мағынаны өзгертпей жай ауыстыруға болмайды: алдымен нәтиже, кейін себеп немесе алдымен себеп, кейін салдар айтылады. Байланыстырғыш қате шақ формасын түземейді. Ұзақ әңгімені қысқа, анық сөйлемдерге бөліңіз.

Түсіндірмеге дейін болжаңыз

Түсіндірмеге дейін төрт карточка қойыңыз: аяқталды, әдетте, дәл қазір, жоспарланды. Әр естіген сөйлемге алдымен карточка таңдап, байқалған белгіні атаңыз. Содан кейін ғана етістік формасын болжаңыз. Алғашқы жауапты сақтап, үлгімен салыстырыңыз және өзгерісті бір мағыналық сөйлеммен түсіндіріңіз.

Тірексіз қалпына келтіріңіз

Сабақты жауып, бір минутта өткен, осы және келер шақ сызығын салыңыз. Бір таныс сөйлемді қалпына келтіріп, оның уақытын өзгертіп, жаңа сөйлем жасаңыз. Жалғауларды дауыспен бөлмей, екеуін де табиғи айтыңыз. Таңдау жоғалса, формалар тізіміне емес, «көріністе не болып жатыр?» деген сұраққа оралыңыз.

Қатені тауып, түзетіңіз

Оқушы Себебі кестені түзетеміз, сондықтан бір сан өзгерді деп, себепті кері бұрады. Екі карточка қойыңыз: санның өзгеруі — себеп, кестені түзету — салдар. Бір сан өзгерді, сондықтан кестені түзетеміз деп қайта жинаңыз.

Жаңа жағдайға көшіріңіз

Адам, әрекет және уақыт шарты бар бейтаныс карточка алыңыз. Дайын үлгісіз сөйлем құрып, серіктеске нақтылау сұрағын қойыңыз және оның жауабынан кейін уақытты өзгертіңіз. Серіктес жатталған сөйлемді емес, уақыт белгісі, әрекет күйі және форма бір-біріне сай келгенін тексереді.

«Менің ортам» жобасындағы өзгеріс

«Менің ортам 1.2» бір минуттық әңгімесін алты кадрдан жинаңыз: екі аяқталған қадам, бір қазіргі үдеріс, себеп, салдар және келесі жоспар. Дерек пен кейіпкерлер шартты болып қалады.

Тапсырма

Міндетті. Мәтінге қарамай, кемінде бес байланыстырғыш пен үш уақыт көрінісін қолданып әңгіме айтыңыз. Тасымал тексеруі. Серіктес ортаңғы кадрды өзгертеді; себеп, салдар мен жоспарды қайта құрып, әңгімені логикалық етіңіз.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең уақыт тірегін қалпына келтіріп, оқымай үш жаңа сөйлем айтыңыз.
• Жеті күннен кейін бейтаныс суреттер бойынша кеше, қазір және ертең туралы айтып, 10 өлшемнің кемінде 7-еуін орындаңыз.
• Отыз күннен кейін бір минуттық әңгіме жазып, уақытқа қатысты бір дәлсіздікті тауып, өзіңіз түзетіңіз.

Келесі сабақ: 1.2 бақылау нүктесі: кеше, қазір және ертең дайын мәтінсіз