Үйде не бар? «Бар» мен «жоқ» арқылы табиғи айтамыз

Картадағы орнымыз

Тірек бір мағыналық байланысты тұтас көрсетеді. Оны саусақпен жүргізіп, кейін суретсіз қалпына келтіріңіз.

Өмірлік жағдай

Қонақ үйде жұмыс үстелі бар-жоғын сұрайды. Қазақша құрылым алдымен орынды, кейін затты, соңында нәтижені береді: Бөлмеде үстел бар.

Тыңдаңыз және жауап беріңіз

Тыңдау: Бөлмеде үстел бар. — бөлмедегі зат

Тыңдау: Үстелде кітап жоқ. — үстелде кітаптың болмауы

Тыңдау: Үйде ас үй бар ма? — ас үй туралы сұрақ

Тыңдау: Иә, ас үй бар. — бар деген жауап

Тыңдау: Жоқ, балкон жоқ. — жоқ деген жауап

Тыңдау: Менің інім бар. — інісі барын айту

Жаттығуды орындау реті

Алдымен мәтінді жасырып тыңдап, тек берілген мағынаны ұғыңыз. Кейін сызбаны саусақпен жүргізіп, үлгіден соң айтыңыз. Үшінші рет үлгіні жауып, қысқа ырғақты алақаныңызбен соғып, өз сөйлеміңізді құраңыз. Құрылғы дауысы үлгі болады, ал айтылым дәлдігін тірі әңгімелесуші, мұғалім немесе өз жазбаңызды салыстыру арқылы тексеріңіз.

Нақты үлгі

Болу үлгісі: орын/ие + зат + бар/жоқ. Бар заттың болуын, жоқ болмауын білдіреді. Сұраққа бөлек шылау қосамыз: бар ма?; негізгі рет сақталады. Адам туралы айтқанда иелік тұлға орынның қызметін атқарады: Менің інім бар. Бұл басқа тілдегі етістігі түсіп қалған сөйлем емес, қазақ тілінің табиғи құрылысы.

Тірек белгі

ОРЫН/ИЕСІ → НЕ? → БАР / ЖОҚ | СҰРАҚ: БАР МА?

Ереженің шегі

Бар басқа құрылымда, соның ішінде «бар!» бұйрығында, өзге мағына бере алады; мағынаны сөйлем анықтайды. Нақты отбасы не мүлік туралы айтуға мәжбүрлемеңіз. Бұл қалыпта жоқ үшін бөлек болымсыз етістік қажет емес.

Түсіндірмеге дейін болжаңыз

Жоспардағы алты ұяшықтың үшеуіне зат қойып, үшеуін бос қалдырыңыз. Тыңдамай тұрып бар не жоқ таңдап, екі хабарлы сөйлемді сұраққа айналдырыңыз.

Тірексіз қалпына келтіріңіз

Сызбаны жауып, үш карточканың ретін қалпына келтіріңіз. Серіктес тек орынды не затты өзгертеді; сіз қалыпты сақтап, жауапты жаңартасыз.

Қатені тауып, түзетіңіз

Мен бар кітап, Үйде жоқ үстел, Барма? сөйлемдерін түзетіңіз. Орын не иені басына, затты ортасына, нәтижені соңына қойып, ма сұраулық шылауын бөлек жазыңыз.

Жаңа жағдайға көшіріңіз

Дыбыстық түгендеу жасаңыз: бір оқушы бөлмені, екіншісі бос жоспарды көреді. Бар ма? деген бес сұрақпен екінші оқушы бөлмені қалпына келтіріп, белгісіз тұсты белгілейді.

«Менің ортам» жобасындағы өзгеріс

Жоспарға бар/жоқ қабатын қосыңыз: бес хабар және үш сұрақ. Кейіпкерлер үшін тек ойдан шығарылған байланыс пен зат қолданыңыз.

Тапсырма

Міндетті. Ойдан шығарылған үй туралы бар/жоқ арқылы алты хабарлы сөйлем және алты сұрақ жазыңыз. Жауапта иә/жоқ қана емес, орын не зат та ауыссын.

Көшіруді тексеру. Бейтаныс жоспарды алты сұрақтан асырмай қалпына келтіріп, бір репликадағы сөз ретін түсіндіріңіз.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең орын, зат және нәтиже ретін қалпына келтіріңіз.
• Жеті күннен кейін жаңа жоспармен түгендеу өткізіңіз.
• Отыз күннен кейін алты заттың бар-жоғын мәтінсіз сипаттаңыз.

Келесі сабақ: Бақылау нүктесі: адамдар мен үйді дайын мәтінсіз сипаттау