Зат қайда тұр? Үй және -да/-де/-та/-те жалғаулары

Картадағы орнымыз

Тірек бір мағыналық байланысты тұтас көрсетеді. Оны саусақпен жүргізіп, кейін суретсіз қалпына келтіріңіз.

Өмірлік жағдай

Біреу кітапты іздеп жүр. Кітап деген жауап затты атайды, бірақ табуға көмектеспейді. Координат қосамыз: Кітап үстелде.

Тыңдаңыз және жауап беріңіз

Тыңдау: Үйде үш бөлме бар. — үй ішіндегі бөлме саны

Тыңдау: Анам ас үйде. — ананың орны

Тыңдау: Кітап үстелде. — кітаптың орны

Тыңдау: Гүл терезеде. — гүлдің орны

Тыңдау: Киім шкафта. — киімнің орны

Тыңдау: Бала мектепте. — баланың орны

Жаттығуды орындау реті

Алдымен мәтінді жасырып тыңдап, тек берілген мағынаны ұғыңыз. Кейін сызбаны саусақпен жүргізіп, үлгіден соң айтыңыз. Үшінші рет үлгіні жауып, қысқа ырғақты алақаныңызбен соғып, өз сөйлеміңізді құраңыз. Құрылғы дауысы үлгі болады, ал айтылым дәлдігін тірі әңгімелесуші, мұғалім немесе өз жазбаңызды салыстыру арқылы тексеріңіз.

Нақты үлгі

Жатыс септік қайда? сұрағына жауап береді. Соңғы дауысты а/е нұсқасын, соңғы дыбыс ұяң д не қатаң т нұсқасын таңдайды: үй-де, бөлме-де, үстел-де, бірақ шкаф-та, мектеп-те. Қазақша тұлға орыс тіліндегі «в», «на», «у» мағынасын әрдайым бөлек кодтамайды; нақты қатынасты орын сөзі мен жағдай береді.

Тірек белгі

ҚАЙДА? → ӘУЕЗ: -ДА/-ДЕ → СОҢҒЫ ДЫБЫС: Д НЕМЕСЕ Т → ҮЙДЕ · МЕКТЕПТЕ

Ереженің шегі

Кеңістіктегі әр қатынас тек жатыс септікпен берілмейді. «Астында», «алдында», «арасында» мағыналары кейін көмекші сөздерді қажет етеді. Үйде мәнмәтінге қарай үйдің ішінде не үйде деген жалпы мағына береді.

Түсіндірмеге дейін болжаңыз

үй, бөлме, үстел, шкаф, мектеп сөздерін а/е және д/т белгілері бойынша бөліңіз. Тыңдамай тұрып жалғауды құрап, екі белгіні түсіндіріңіз.

Тірексіз қалпына келтіріңіз

Мысалдарды жауып, бес орындық жоспар салыңыз да, белгіні жылжытыңыз. Әр жүрісте серіктес Қайда? деп сұрайды, сіз қысқа толық сөйлеммен жауап бересіз.

Қатені тауып, түзетіңіз

үйте, мектепде, бөлмада тұлғаларын түзетіңіз. Алғашқы екеуінде жалғау дауыссызы қате, үшіншісінде түбір мен үндестік бұзылған. Алдымен сөзді сақтап, кейін жалғауды таңдаңыз.

Жаңа жағдайға көшіріңіз

Затты бес қауіпсіз орынның біріне жасырып, серіктеске қазақша үш ауызша белгі беріңіз. Серіктес бөлмені көрмей координатты салады.

«Менің ортам» жобасындағы өзгеріс

Ойдан шығарылған үйдің бес жазулы жоспарын және үш жылжымалы затын қосыңыз. Тыңдаушы белгілерді дұрыс жерге қоятын дыбыстық бағыт жасаңыз.

Тапсырма

Міндетті. Қайда? сұрағына бес орын және д/т нұсқалары бар он жауап құрыңыз.

Көшіруді тексеру. Жаңа жоспар бойынша серіктеске төрт координат беріңіз; ол заттарды орналастырып, бір жалғау қатесін түсіндіреді.

1, 7 және 30 күннен кейін қайталау

• Ертең бес орын мен төрт жалғауды қалпына келтіріңіз.
• Жеті күннен кейін жаңа жоспармен дыбыстық бағыт жасаңыз.
• Отыз күннен кейін бес заттың орнын жазусыз сипаттаңыз.

Келесі сабақ: Үйде не бар? «Бар» мен «жоқ» арқылы табиғи айтамыз