Бақылау, түсіндіру және адал жазба

Картадағы орнымыз

Сызба ойлау ретін көрсетеді. Сабақта жеке өлшем деп көрсетілмесе, сызбадағы сандар — оқу мысалы. Сіз он бір блоктың біріншісіндесіз.

Өмірден алынған сұрақ

Әткеншекті жібердіңіз, ол біртіндеп тоқтады. Тоқтағанын көрдіңіз; себебін әзірше тек болжайсыз. Бұлар екі бөлек тұжырым.

Сөздер мен мағына

Маятник — жіпке ілініп, бір жақтан екінші жаққа тербеле алатын жүк. Бақылау көзбен көргенді не өлшегенді айтады: «он тербелістен кейін қозғалыс азайды». Түсіндіру ықтимал себепті ұсынады: «ауа мен ілгіш бөлшектер қозғалысқа кедергі жасады». Деректер — жазып алынған бақылаулар мен сандар. Дерек көзі — жазбаны кім, қашан және қалай алғаны. Он тербелісті өлшемесеңіз, жазбаны әдемі ету үшін бұл санды қоспаңыз.

Тексеруден бұрын болжаңыз

Келесі бақылаудан бұрын, бірнеше тербелістен кейін әткеншектің серпілу мөлшері азая ма деп болжаңыз. Мұндағы серпілу мөлшері — ортаңғы орыннан ең шеткі көрінетін орынға дейінгі аралық; оны дәл өлшеу тәсілін кейін үйренеміз.

Орындап, жазып қойыңыз

Ересек адамнан бос әткеншекті ақырын тербетуді сұраңыз немесе монтаждалмаған қысқа бейнені қараңыз. Шынымен көргеніңізді ғана жазыңыз: мысалы, «әр оралғанда шеткі орын ортаға жақындады». Тәжірибе болмаса, төмендегі сандармен жұмыс істеп, «оқу мысалы» деп белгілеңіз.

Талдап көрсетілген мысал

А жазбасы: «Маятник 10 толық тербеліске 11,0 секунд жұмсады» — егер шынымен өлшенсе, дерек. Ә жазбасы: «Маятник үйкелістен баяулады» — бөлек тексеруді қажет ететін түсіндіру. Б жазбасы: «Оқу дерегі: 11,0 секунд» — берілген санмен адал жұмыс.

Жиі кездесетін қате

Ойдан шығарылған санды өз тәжірибеңіздің нәтижесі деп атауға болмайды. Алғашқы қисынды түсіндірмені дәлелденген деп қабылдамаңыз. Зерттеуші «білмеймін» деп, келесі тексеруді таңдай алады.

Жаңа жағдай

Ойын кезінде телефон жылынды. Бір бақылауды және әртүрлі тексеруді талап ететін екі ықтимал себепті атаңыз. Телефонды бөлшектемеңіз және арнайы қыздырмаңыз.

Журналға жазу және өзін-өзі тексеру

Журналда «бақыладым», «болжаймын», «қалай тексеремін» деген бағандар ашыңыз. Дерек көзін көрсетіңіз: өз тәжірибеңіз бе, оқу мысалы ма. Бірінші бағанда көрінбейтін себеп туралы тұжырым жоқ па?

Келесі сабақ: Болжау және тәжірибе: бір шартты өзгертеміз