Күшті көрсету және өлшеу: бағыттауыш пен динамометр

Бір арбаның тарихы

«Қозғалыс және графиктер» блогындағы арбаның тарихын жалғастырамыз. Енді «ол қалай қозғалды?» дегенге қоса «оның қозғалысын қандай денелер өзгертті?» деп сұраймыз. Әр жаңа сөзді алдымен көзге көрінетін көрініспен байланыстырамыз. Тірек картадағы сандар — берілген оқу мәндері, сіздің өлшеміңіз емес.

Есікті топсасының жанынан итеру мен тұтқасының жанынан итеру бірдей емес. Түзу жолдағы арба үшін көріністі жеңілдетеміз: күшті арбадан басталатын, әсер бағытына қарай бағытталған сызықпен көрсетеміз. Бұл арбаның жүрген жолы емес. Сызба арба басқа жаққа жүріп бара жатса да, дәл қазір қандай күш әсер ететінін еске салады.

Сөздердің мағынасы

Күш бағыттауышы бағытты көрсетеді; оның ұзындығы таңдалған масштабта күштің мәнін көрсете алады. Түсу нүктесі — күш денеге әсер ететін орын. Түзу қозғалыс моделінде оны арбаның жанында белгілейміз. Динамометр — күшті өлшейтін шкалалы құрал. Оқымай тұрып нөлін және шкаланың шегін қараңыз; нәтижені Н бірлігімен жазыңыз. Құралды рұқсат етілген шектен артық тартпаңыз.

Сандар мен шектерді тексерейік

Масштабты «1 см бағыттауыш = 1 Н» деп аламыз. Оңға 2 см сызық — оңға 2 Н, солға 3 см сызық — солға 3 Н. Бұл масштаб тек осы сызбада жарамды. Құрал болмаса, бұлар қолмен өлшенген шынайы дерек емес, оқу мәндері. Көрсеткіштерді салыстырғанда тарту бағытын бірдей ұстаңыз.

Өзіңіз байқап көріңіз

Кішкентай тіктөртбұрыштан оңға 2 торкөз, солға 3 торкөз бағыттауыш салыңыз. «1 торкөз = 1 Н» деген шартты масштаб жазыңыз. Қауіпсіз динамометр болса, жүктемесіз нөлін қарап, аз ғана тартқандағы көрсеткішті оқыңыз; ауыр зат ілмеңіз. Құрал болмаса, қағаздағы суретпен жұмыс істеңіз.

Жиі кездесетін қате

Масштаб көрсетілмесе, бағыттауыштың ұзындығымен күш өлшенбейді. Солға бағытталған күштің өзі «теріс күш» емес; таңба есептегі таңдалған оське байланысты.

Тірек картасы

Көмексіз тексеру

Есепті жауып қойыңыз. Күш түсетін денені, күштердің көзін және таңдалған оң бағытты атаңыз. Содан кейін бірліктерімен есепті қайта шығарыңыз. Бір бастапқы санды ауыстырып, қай қорытынды өзгеретінін айтыңыз. Нақты тәжірибе болмаса, журналға «оқу моделі» деп жазыңыз.

Журналға жазба

Төрт жол жазыңыз: «Не көрдім?», «Не берілді?», «Не есептедім?», «Бұл қорытынды үшін қандай шарт керек?». Осылайша бақылауды модельден ажыратып, кейін өз қатеңізді тексере аласыз.

Келесі сабақ: Масса мен салмақ: 0,5 кг неге 0,5 Н емес