Жұлдызға қарағанда өткенді көреміз бе?

Сұрақ және болжам

Шамнан шыққан жарықты дәл шыққан сәтінде емес, сәл кейін көресіз. Бөлмеде кідіріс байқалмайды, ғарышта ол маңызды. Егер Күннің жарығы өзгерсе, біз оны бірден білеміз бе? Бұл — ойша сұрақ, оқиға болжамы емес.

Жаңа сөздерді түсінейік

Жарық вакуумда шамамен 300 000 км/с жылдамдықпен таралады. Жарық жылы — жарық бір жылда жүретін қашықтық, жұлдыздың жасын өлшемейді. Галактика — тартылыс арқылы байланысқан жұлдыздар, газ және шаңның алып жүйесі. Біздікі Құс жолы деп аталады; Күн оның ішіндегі бір жұлдыз. Көрінетін жарық оның шыққан уақыты туралы мәлімет береді, бірақ бір сурет нысанның бүкіл тарихын ашпайды.

Оқу мысалын талдаймыз

Күннен Жерге орта есеппен 150 млн км: 150 000 000 ÷ 300 000 ≈ 500 с, яғни шамамен 8 мин 20 с. Күннен кейінгі ең жақын жұлдыз Проксима Центаврдан жарық шамамен 4,2 жыл жүреді. Сондықтан біз оның қазіргі күйін емес, сол кездегі бейнесін көреміз. Сандар жуық; сызба екі қашықтықтың кеңістіктік масштабын емес, кідіріс уақытын көрсетеді.

Қауіпсіз тексереміз

Екі баған жазыңыз: қашықтық және жарықтың жүру уақыты. Берілген қашықтықты жылдамдыққа бөліп, бірліктерді тексеріңіз: километрді км/с-қа бөлсек, секунд қалады. Алыс жұлдыз үшін дайын жарық уақытын қолданыңыз; оны көзбен өлшеуге тырыспаңыз. Сызбада «жарық көзі → жарық жолы → бақылаушы» тізбегін нақты белгілеңіз.

Жиі кездесетін қате

Қате — жарық жылын бақылаудың күнтізбелік жылы деп түсіну немесе Құс жолындағы барлық жұлдызды құралсыз көруге болады деу. Жаңа сұрақ: осы жуық жылдамдықпен 300 млн км аралықты жарық қанша минутта өтеді?

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Сандар мен үлгінің дерек көзі: NASA Science.

Келесі сабақ: Аспан зертхана ретінде: тәулік, маусым және Ай фазасын түсіндіріңіз