Неге шаңғы өкше сияқты қарға батпайды?

Оқиға және болжам

Серуеннен кейінгі қарды елестетіңіз. Жалпақ шаңғы таяз із, ал жіңішке өкше терең із қалдырды. Адам біреу болса, Жердің оған әсері шамамен өзгермеді. Өзгергені — сол әсердің қарға берілетін жері. Екі іздің себебін айтпас бұрын оларды қалай салыстырамыз? Бірдей екі жұмсақ губкаға кітапты бірде жалпағынан, бірде тар қырымен қойып көруге болады. Тек жеңіл зат қолданыңыз.

Оқымас бұрын болжамыңызды журналға жазып, оны бір сөйлеммен түсіндіріңіз. Есептен кейін болжамға қайта оралыңыз: жауаптың күткеніңізге сай келуі түсіндірмені әлі дәлелдемейді. Қай шарт берілгенін және нені шынымен байқағаныңызды тексеріңіз.

Қажет сөздер

Тірек — дене күш түсіретін бет. Жанасу ауданы — беттердің нақты тиіп тұрған бөлігі; A әрпімен белгіленеді, шаршы метрмен (м²) өлшенеді. Қысым p бірлік ауданға келетін күшті көрсетеді: p = F/A. F — тірекке тік бағытталған күш, өлшемі ньютон (Н). Қысым бірлігі паскаль (Па): 1 Па = 1 Н/м². Бұл жаңа күш емес, таныс екі шаманың қатынасы.

Модельді сандармен тексеру

Оқу моделі: 20 Н күш 0,02 м² ауданға түседі. Онда p = 20/0,02 = 1000 Па. Сол күш 0,04 м²-ге таралса, қысым 500 Па болады. Күш 20 Н күйінде қалды, аудан екі есе ұлғайды, қысым екі есе азайды. Бұл — берілген оқу сандары; шынайы қардың қысымын құралмен өлшеген жоқпыз.

Қауіпсіз зерттеу

Журналға «бірдей күш» және «әртүрлі аудан» деген екі баған жазыңыз. Кітаптың жұмсақ губкада не ермексазда қалдырған ізін салыстырыңыз, бірақ із тереңдігін дәл қысым өлшемі деп атамаңыз. Заттар болмаса, ауданы 0,01 м² болғандағы модельді есептеңіз: 2000 Па. Күрделірек сұрақ: тәжірибе кезінде жанасу ауданы неге өзгеруі мүмкін?

Жиі қателесетін жер

Жиі қате: «жалпақ шаңғы ауырлық күшін азайтады». Жоқ: күш шамамен сол күйінде, қарға түсетін қысым азаяды. F/A формуласы тік күш ауданға біркелкі таралған модельге арналған; із бойынша нақты таралуды біле алмаймыз.

Тірек картасы

Көмексіз жаңа жағдай

Шығарылған мысалды жауып қойыңыз. Жағдайды қайта салып, денені және оған әсер ететін күштерді атаңыз. Содан соң тек бір берілген санды өзгертіп, бірліктерімен қайта есептеңіз және ненің өзгермегенін айтыңыз. Өлшеу құралы болмаса, «өлшенді» емес, «оқу моделі бойынша есептелді» деп жазыңыз.

Зертхана журналына жазба

Төрт жол толтырыңыз: сұрақ; болжам; берілген сан не бақылау; шарттары көрсетілген қорытынды. Жанына нақты тәжірибенің идеал суреттен өзгеше болу себебін жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл параққа қайтып, жаңа тексеру қорытындыны өзгертсе, оны түзетіңіз.

Келесі сабақ: Неге шаршы сантиметр жауапты он мың есе өзгерте алады?