Неге суреттерде Ай Жерге тым жақын көрінеді?

Сұрақ және болжам

Оқулықтағы Жер, Ай және Күн кейде қатар салынған. Олардың өлшемі мен арақашықтығын бірдей кішірейтсек, бәрі қағазға сия ма? Есептемей тұрып, Жердің диаметрін бір сантиметр еткенде Ай қайда орналасатынын болжаңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Масштаб — кішірейту ережесі: үлгінің бір сантиметріне нақты кеңістіктегі белгілі қашықтық сәйкес келеді. Диаметр — шардың ортасы арқылы екі шетінің арасы. Жер мен Ай орталықтарының орташа арасы шамамен 384 000 км; Жер диаметрі шамамен 12 700 км, Айдікі 3 500 км. Орташа мән нақты қашықтықтың өзгеретінін білдіреді. Ортақ масштабы жоқ сурет денелердің ретін көрсете алады, бірақ араларын дұрыс салыстырмайды.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу есебі: 384 000 ÷ 12 700 ≈ 30. Үлгідегі Жер диаметрі 1 см болса, Ай орталығы Жер орталығынан шамамен 30 см қашықта; Ай диаметрі ≈ 0,27 см. Жерді 10 см етіп үлкейтсек, Айға дейін шамамен 3 м болады. Сандар жуықталған; сызбада бірінші нұсқа берілген: Жер 1 см, Ай 0,27 см, орталықтар арасы 30 см.

Қауіпсіз тексереміз

Қағазға диаметрі 1 см шеңбер салыңыз. Орталығынан 30 см өлшеп, диаметрі шамамен 3 мм кішкентай шеңбер салыңыз. Орталықтар арасы мен беттер арасының бірдей емес екенін белгілеңіз. Неліктен екі денені де үлкен әрі жақын етіп көрсетіп, ортақ масштабты сақтай алмайтынымызды түсіндіріңіз.

Жиі кездесетін қате

Қате ой: аспанда үлкен көрінген дене міндетті түрде үлкен немесе жақын. Көрінетін бұрыштық өлшемге дененің өз өлшемі де, қашықтығы да әсер етеді. Жаңа тапсырма: үлгідегі Жер диаметрін екі есе арттырсаңыз, Ай орталығы қайда болады? Бір пропорциямен дәлелдеңіз.

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Сандар мен үлгінің дерек көзі: NASA Science.

Келесі сабақ: Кім қозғалады: аспандағы Күн бе, әлде Жермен бірге біз бе?