Өшірілетін магнит жасауға бола ма?

Жағдай және болжам

Темір затты пәрмен бойынша босататын көтергіш кранды елестетіңіз. Тұрақты магнитті жай ғана өшіре алмаймыз. Магниттік әсерді токпен басқаруға бола ма? Ток ажыратылғанда орам жанындағы компасқа не болатынын болжаңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Орам — оқшауланған сымның көп айналымы. Әр айналымдағы токтың өрісі орам ішінде қосылады. Электрмагнит — ток арқылы магниттік әсері басқарылатын құрылғы; жұмсақ темір өзек әсерді күшейтуі мүмкін. Айналым — сымның пішінді бір рет орауы. Әсер токқа, айналым санына, өзекке және қашықтыққа тәуелді; бәрін бірден өзгертсе, себепті таба алмаймыз.

Оқу деректерін талдау

Оқу мысалы: бірдей қауіпсіз токта 20 айналымды орам 2 қыстырғыш, 40 айналымдысы 4 қыстырғыш көтерді делік. Бұл жазу тәсілін көрсететін ойдан берілген дерек, «айналым екі есе болса, қыстырғыш та әрқашан екі есе» деген заң емес. Қыстырғыштар әртүрлі, өзек қанығуы мүмкін, орам өзгерсе ток та өзгеруі мүмкін.

Қауіпсіз тексеру

Нақты орамды тек тогы шектелген дайын төмен кернеулі жинаққа, нұсқаулық пен ересек бақылауы арқылы жалғаңыз. Тұрмыстық желіге сым орамаңыз және орамды қараусыз қосулы қалдырмаңыз: қызады. Екі берілген кестені қағазда салыстырып, қайсысында ток тұрақты екенін анықтауға да болады.

Ойлаудағы қате

Айналым қосылса, көтеру күші міндетті түрде дәл сол есеге өседі деу — қате. Бір қорек көзінде ұзын сым кедергіні арттырып, токты төмендетуі мүмкін. Токты өлшемей тұрып нәтижені уәде етпеңіз.

Тірек сызбасы

Жаңа жағдайға қолдану

Екі орамда да 30 айналым бар; бірінде темір өзек, екіншісінде пластик өзек. Не болжайсыз және тек өзектің әсерін қалай тексересіз? Бірдей сақталатын кемінде екі шаманы атаңыз.

Өзіңді тексер

Түсіндірмені жауып, өз сөзіңізбен айтыңыз: нені шынымен бақыладық, қандай дерек оқу мысалы ретінде берілді, қай тұжырым әлі болжам? Содан соң есептің бір шартын өзгертіп, мәтінді қайта қарамастан нәтижені болжаңыз. Сәйкес келмесе, ойыңыздың сызбадан қай қадамда айырылғанын табыңыз. Жақсы жауап дұрыс сөзді не санды ғана емес, модельдің қолданылу шегін де атайды. Бұл тексеруді құралсыз, қағазда орындауға болады.

Зертхана журналына жазба

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жаңа бет қосыңыз. Сұрақты, тәжірибеге дейінгі болжамды, сызбаны және шарттар кестесін жазыңыз. Бақылауды берілген оқу сандарынан ажыратыңыз. Соңғы жолға нені өзгерткеніңізді, нені тұрақты сақтағаныңызды, дерек қай тұжырымды қолдайтынын және нені әлі дәлелдемейтінін түсіріңіз. Тәжірибе болмаса, «өлшенді» демей, «шарт бойынша есеп» не «болжам» деп жазыңыз.

Келесі сабақ: Магнит пен ток моторды қалай айналдырады?