Күн ғарыштағы бос кеңістік арқылы қалай жылытады?

Өмірден алынған сұрақ және болжам

Ашық күні орындықтың бір жағына Күн түседі, екінші жағы көлеңкеде. Маңайдағы ауа температурасы бірдей болуы мүмкін, ал беттері әртүрлі. Жарық жақ қосымша энергияны қайдан алады? Күн мен Жер арасында босқа жуық кеңістік бар, сондықтан тек ауа қозғалысымен түсіндіре алмаймыз. Бетті мөлдір емес қалқамен жапсаңыз не болатынын болжаңыз.

Түсіндіруге дейін бір минут тоқтаңыз: нені көресіз деп күтесіз және неліктен? Есептемей тұрып болжамды жазыңыз. Сабақтан кейін нені байқағаныңызды, берілген сандардан нені есептегеніңізді және көзге көрінбейтін бөлшектер жайында нені тек болжағаныңызды бөлек көрсетіңіз. Осылайша әдемі жауаппен тәжірибені алмастырмай, модельді түзете аласыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Жылулық сәулелену — энергияның электромагниттік толқындар арқылы берілуі; бос кеңістік арқылы өтуі үшін зат керек емес. Жұту — беттің энергия алуы, шағылу — түскен сәуленің бір бөлігінің кері кетуі. Күн әртүрлі сәуле шығарады; Жер беті де сәуле шығарады. Көлеңке Күннен келетін тура ағынды азайтады, бірақ ауа мен айналадағы денелерден келетін барлық энергияны тоқтатпайды.

Сандармен талдау

Оқу сызбасында көз — Күн, арада вакуум болуы мүмкін, берілу жолы — сәулелену, көлеңке тура ағынды азайтады. Осы төрт сөзден температураны есептей алмаймыз: жарық мөлшері, беттің қасиеті, уақыт және энергия шығыны керек. Сондықтан бірдей жағдайсыз «қара мата әрқашан ақ матадан ыстық» деп кесіп айтуға болмайды.

Қауіпсіз тексеріңіз

Екі бірдей қағаз парағын бірін күнге, екіншісін көлеңкеге қатар қойып, шарттарды сипаттаңыз. Өте ыстық бетті ұстамаңыз, Күнге тік қарамаңыз және қуатты шам қолданбаңыз. Егер термометр бетті өлшеуге арналса ғана және күту уақыты бірдей болса, көрсеткішін салыстырыңыз. Әйтпесе сапалық бақылауды жазыңыз.

Жиі кездесетін қате

Қате: сәулеленуді Күннен ұшып келген жылы ауа деу. Ғарыштағы бос кеңістікте ондай ауа көпірі жоқ. Бірақ көлеңке затты айналадағы ауадан міндетті түрде салқын етпейді: өзге алмасу жолдары сақталады.

Тірек картасы

Енді өзіңіз

Дайын шешімді жауып қойыңыз. Жүйенің шекарасын сызыңыз: ішінде не, сыртында не бар? Энергия берілуінің бағыттарын және шамалардың бірліктерін белгілеңіз. Шарттағы тек бір санды өзгертіп, нәтиженің қай бағытта өзгеретінін сөзбен түсіндіріңіз. Тәжірибе жасалмаса, «өлшенді» демей, «оқу деректері бойынша есептелді» деп жазыңыз.

Зертхана журналына жазба

Төрт жол толтырыңыз: сұрақ; бастапқы болжам; бақылау не берілген сандар; қолданылу шарттары бар түзетілген қорытынды. Қатенің бір нақты көзін атаңыз: дәл емес термометр, бөлмеге кеткен энергия, су мөлшерінің өзгеруі немесе басқа шарт. Келесі сабақта осы қорытындыға қайта оралып, жаңа жағдайға жарай ма, тексеріңіз.

Келесі сабақ: Неге аз су көп суға қарағанда тезірек жылиды?