Жоғары ма, әлде қатты ма: неліктен бұл бір нәрсе емес?

Сұрақ және болжам

Пианинодан жоғары, бірақ ақырын дыбыс та, төмен, бірақ қатты дыбыс та алуға болады. «Жоғары» дыбыстың үн биіктігін, «қатты» оның күшін қабылдауды білдіреді. Болжап көріңіз: динамиктен алыстасаңыз, оның секундтағы тербеліс саны өзгере ме?

Жаңа сөздерді түсінейік

Қарапайым дыбыстың үн биіктігі ең алдымен жиілікке байланысты: секундта тербеліс көп болса, үн жоғары болады. Дыбыс қаттылығы амплитудаға және құлаққа жеткен дыбыс энергиясына тәуелді; ол жиіліктің басқа атауы емес. Көзге дейінгі қашықтық та әсер етеді. Ашық жерде толқын энергиясы үлкенірек аумаққа тарайды, сондықтан алыста дыбыс әдетте әлсірейді. Бөлмедегі шағылу бұл көріністі күрделендіреді.

Оқу мысалын талдаймыз

Бір оқу сигналы 200 Гц жиілікпен және шағын амплитудамен берілген. Екіншісі 400 Гц, амплитудасы сондай. Екіншісінің үні әдетте жоғарырақ, бірақ дерек оны екі есе қатты етеді деген сөз емес. Үшінші сигнал — сол тыңдаушыға 200 Гц, амплитудасы үлкенірек: үн биіктігі шамамен өзгермейді, қаттылық сезімі өзгереді. Сызба децибелдің нақты шкаласын бермейді.

Қауіпсіз тексереміз

Тек жайлы дыбыс деңгейін пайдаланыңыз. Екі үнді ақырын айтып не дайын жазбаны төмен деңгейде салыстыруға болады. Басқа адамнан қай үн жоғары екенін сұраңыз, «қаттырақ» деп бағыттамаңыз. Динамикті құлаққа жақын қойып сынақ жасамаңыз.

Жиі кездесетін қате

Қате — «400 Гц»-ті дыбыс қаттылығының 400 бірлігі деп оқу. Герц қайталануды санайды, сезім күшін емес. Жоғары үн де ақырын болуы мүмкін. Қозғалмай тұрған көзден алыстағанда оның жиілігі әдетте өзгермейді; құлаққа жету жағдайы өзгереді.

Тірек сызбасы

Басқа жағдайға қолданамыз

Дабылдың үні сол қалпында, бірақ жабық есіктің ар жағынан ақырын естіледі. Көздегі бір өзгерісті және таралу жолындағы бір өзгерісті атаңыз. Екеуін қалай бөлек тексересіз?

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Келесі сабақ: Айна жанындағы затты неге көрсетеді? Шағылу заңын сызайық