Аспан зертхана ретінде: тәулік, маусым және Ай фазасын түсіндіріңіз

Сұрақ және болжам

Досыңыз: «Жазда Жер Күнге жақын, ал Ай орағы — Жер көлеңкесі» дейді. Беделге сүйеніп таласпай, үш шағын үлгі құрыңыз. Әрқайсысы бөлек ойды тексереді: тәуліктік айналу, ось еңкеюі және Айдың жарық жартысы.

Жаңа сөздерді түсінейік

Тұжырым — бақылау не есеппен тексеруге болатын сөйлем. Үлгі — маңызды байланысты сақтап, жағдайды жеңілдетіп көрсету. Шектеу — үлгі көрсете алмайтын нәрсе. Дерек көзі — сан не бақылау алынған орын. Адал қорытындыда өз бақылауыңызды берілген оқу есебінен және жорамалдан ажыратыңыз. Бір мысалға сәйкес келген үлгі бүкіл аспанды түсіндіреді деген дәлел емес.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу деректері: Жер шамамен бір тәулікте бір айналады; осі шамамен 23,4° еңкейген; Ай фазалары шамамен 29,5 тәулікте қайталанады; Күн жарығы бізге шамамен 8 минутта келеді. Бұлар әртүрлі құбылыстарды түсіндіреді, бір формулаға біріктірілмейді. Сызбадағы төрт қадам: сұрақ → үлгі → бақыланатын салдар → шектеу. Әр қадам бір құбылысқа қатысты болуы керек.

Қауіпсіз тексереміз

Зертхана журналына кесте жасаңыз: құбылыс, болжам, жарық бағыты бар сызба, тексерілетін белгі, дерек көзі, шектеу. Тәулік үшін айналатын глобуста бір нүктені белгілеңіз. Маусым үшін ось бағытын сақтап, екі жартышарды салыстырыңыз. Фаза үшін доптың жарық жартысын көрсетіңіз. Бәрін қағазда жасауға болады; жасалмаған бақылауды жазбаңыз.

Жиі кездесетін қате

Сыныптасыңыз фаза Жер көлеңкесі десе, неге тұтылу ай сайын болмайтынын сұраңыз. Маусымды қашықтықпен түсіндірсе, шілдеде солтүстік пен оңтүстікті салыстырыңыз. Келесі блокқа осы үлгілер жауап бермеген екі сұрақты сақтаңыз.

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Сандар мен үлгінің дерек көзі: NASA Science.

«Физика» курсына оралу