Соңғы радиоактивті атом қашан жоғалады?

Сұрақ және болжам

Бірдей 80 жабық конвертті елестетіңіз: кейбірі уақыт өте кездейсоқ «ашылады». Бірінші болып қайсысы ашылатынын алдын ала айта аламыз ба? Жоқ. Ал бірдей уақыт аралығынан кейін шамамен қаншасы жабық қалатынын болжауға бола ма? Егер әр конверттің ықтималдығы бірдей әрі тұрақты болса, болады. Бұл статистиканың ұқсастығы ғана, радиоактивті затпен тәжірибе емес.

Жаңа сөздерді түсінейік

Радиоактивтілік — тұрақсыз ядролардың бөлшек немесе электромагниттік сәуле шығарып, өздігінен өзгеруі. Ыдырау — сондай бір өзгеріс. Жартылай ыдырау кезеңі — үлкен бастапқы топтағы ядролардың орта есеппен жартысы ыдырайтын уақыт. «Орта есеппен» дегеніміз бір нақты ядроның қай сәтте өзгеретінін біле алмаймыз. Қалған сан бастапқы радиоактивті затқа қатысты; өзгеру өнімдері де сақталады, кейде олардың өзі радиоактивті болады.

Оқу мысалын талдаймыз

80 ядродан тұратын оқу үлгісі: бір кезеңнен соң шамамен 40 бастапқы ядро; екі кезеңнен соң 20; үш кезеңнен соң 10. Әр қадамда осы сәттегі санды екіге бөлеміз, әр жолы 40-ты алмаймыз. Егер үлгі кезеңі шартты бес күн болса, уақыт белгілері 0, 5, 10, 15 күн. Бұл нақты аталған изотоптың кезеңі емес. Көп кезеңнен кейін де соңғы атом жоғалатын дәл күнді айта алмаймыз.

Қауіпсіз тексереміз

Қағазға 80, 40, 20, 10 нүктеден төрт баған салыңыз. Әрқайсының астына кезең нөмірін жазыңыз. Әр қадамдағы ыдырауды бөлек есептеңіз: 80−40=40, 40−20=20, 20−10=10. Әр кезеңдегі өзгерістер саны азаятынын көріңіз. Шынайы сәуле көзін қолданбаймыз: нүктелерді санау немесе экранда көрсету жеткілікті.

Жиі кездесетін қате

Қате — әр кезең сайын бірдей 40 ядро ыдырайды деу. Жеке атом міндетті түрде дәл бір кезеңнен соң ыдырайды деу де қате. Жаңа жағдай: 160 ядродан бір кезеңнен кейін шамамен 80 қалса, екі және үш кезеңнен кейін қанша күтеміз? Неліктен шағын топта дәл осы сан міндетті емес?

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Мәлімет көзі: www.epa.gov.

Келесі сабақ: Жарық, рентген және радиоактивтілік бір нәрсе ме?