Компас тілшесі жанаспай-ақ неге бұрылады?

Жағдай және болжам

Ойша сыныптан ашық жерге шығыңыз. Еркін компас тілшесі шамамен бір бағытқа бұрылады. Бірақ болат парта не телефон жанында ауытқуы мүмкін. Не өзгерді: Жер ме, әлде тәжірибе орны ма? Түсіндірмені оқымай тұрып екі ықтимал себепті жазыңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Компас — еркін айналатын шағын магнит. Жердің магнит өрісі тілшені бағдарлайды. Географиялық солтүстік картада Жердің айналу осіне қарай бағытталады; магниттік солтүстік — сол жердегі компас көрсететін бағыт. Олар дәл келуі міндетті емес. Араларындағы бұрыш магниттік ауытқу деп аталады. Жақын магнит немесе ток та өріс қосып, кедергі жасайды.

Оқу деректерін талдау

Оқу мысалы: бос үстелде тілше бір тұрақты бағытты көрсетеді; болат тіреуіш жанында ауытқиды; оны алғанда қайтады. Демек өзгеріс жергілікті кедергіден. Бір бақылаумен өз қалаңыздағы ауытқу бұрышын есептей алмайсыз: карта, орын және күн керек.

Қауіпсіз тексеру

Кәдімгі компас болса, оны көлденең қойып, тілше тоқтағанын күтіңіз де, металл мен телефоннан алыстатыңыз. Алдыңғы және кейінгі қалпын салыстырыңыз. Тәжірибе үшін бейтаныс жерге шықпаңыз және компасты жалғыз бағдар құралы етпеңіз. Компас жоқ болса, екі ықпалды сызыңыз: Жер өрісі мен жергілікті кедергі.

Ойлаудағы қате

Тілшенің қызыл ұшы дәл географиялық Солтүстік полюсті көрсетеді деу — қате. Компас жергілікті магнит өрісіне бағытталады; магниттік ауытқу мен кедергі маңызды. «Тілшенің солтүстік магнит полюсі» мен «географиялық солтүстік» — әр түрлі ұғым.

Тірек сызбасы

Жаңа жағдайға қолдану

Үстелдегі компас жанында динамик қойылғанда ауытқыды. Бұған динамик себеп екенін қалай тексересіз? Журналдағы қай жазба бақылау мен болжамды ажыратады?

Өзіңді тексер

Түсіндірмені жауып, өз сөзіңізбен айтыңыз: нені шынымен бақыладық, қандай дерек оқу мысалы ретінде берілді, қай тұжырым әлі болжам? Содан соң есептің бір шартын өзгертіп, мәтінді қайта қарамастан нәтижені болжаңыз. Сәйкес келмесе, ойыңыздың сызбадан қай қадамда айырылғанын табыңыз. Жақсы жауап дұрыс сөзді не санды ғана емес, модельдің қолданылу шегін де атайды. Бұл тексеруді құралсыз, қағазда орындауға болады.

Зертхана журналына жазба

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жаңа бет қосыңыз. Сұрақты, тәжірибеге дейінгі болжамды, сызбаны және шарттар кестесін жазыңыз. Бақылауды берілген оқу сандарынан ажыратыңыз. Соңғы жолға нені өзгерткеніңізді, нені тұрақты сақтағаныңызды, дерек қай тұжырымды қолдайтынын және нені әлі дәлелдемейтінін түсіріңіз. Тәжірибе болмаса, «өлшенді» демей, «шарт бойынша есеп» не «болжам» деп жазыңыз.

Келесі сабақ: Компас сым жанында неге ауытқиды?