Неге плакаттағы планеталар тым тығыз орналасқан?

Сұрақ және болжам

Түрлі түсті плакатта сегіз планета бір қатарға тығыз сыйған. Ал орташа қашықтықты бір масштабпен салсақ, Юпитер қайда тұрады? Алдымен сантиметрмен болжам жасаңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Астрономиялық бірлік, а.б., — Жердің Күннен орташа қашықтығына жуық ұзындық: шамамен 150 млн км. Бұл уақыт емес, ұзындық бірлігі. Марс орбитасының орташа радиусы шамамен 1,5 а.б., Юпитердікі 5,2 а.б., Нептундікі 30 а.б. Планеталар бір мезетте бір сызықта тұрмайды. Біз белгілі бір күнгі планеталар аралығын емес, Күннен орбиталарға дейінгі орташа қашықтықты салыстырамыз.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу масштабы: 1 а.б. = 10 см. Үлгідегі Жер Күннен 10 см, Марс 15 см, Юпитер 52 см, Нептун шамамен 3 м. Сызба алғашқы үш белгіге назар аударады: Юпитер 5,2 см емес, 52 см жерде. Мұндай сызбада планета өлшемдері масштабты емес; екі түрлі масштабты ескертусіз араластыруға болмайды.

Қауіпсіз тексереміз

Орын болса, ұзындығы кемінде 3 м қағаз таспа алыңыз. Күнді нөлге белгілеп, төрт орбита орнын салыңыз. Болмаса кесте жасаңыз: нысан, а.б. қашықтық, үлгідегі сантиметр. Үлкен үлгі үшін жолға шығудың қажеті жоқ; үстелдегі есеп жеткілікті.

Жиі кездесетін қате

Қате — Жер мен Марс арасы үнемі 0,5 а.б. деу. Бұл Күннен орташа қашықтықтардың айырмасы ғана; планеталар қозғалады. Жаңа сұрақ: үлгідегі 2,5 а.б. неше сантиметрге тең?

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Сандар мен үлгінің дерек көзі: NASA Science.

Келесі сабақ: Жұлдызға қарағанда өткенді көреміз бе?