Компас сым жанында неге ауытқиды?

Жағдай және болжам

Сызбада компас түзу сымның жанында жатыр. Сыммен ток жүргенде тілше ауытқиды, ажыратқанда орнына қайтады. Токтың уақыт ішінде заряд тасымалы екенін білесіз. Енді сұрақ: магнитке жанаспай әсер етуді немен түсіндіреміз? Ток бағытын өзгертсе, не өзгеретінін болжаңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Электр тогы жүретін өткізгіштің айналасында магнит өрісі пайда болады. Өткізгіш зарядтың қозғалуына мүмкіндік береді; мұнда ол — тізбек сымы. Ток бағыты сыртқы тізбекте шартты түрде плюстен минусқа қарай алынады; металдағы электрондар кері жүреді. Түзу сымның айналасындағы өріс бағыты шеңбер бойымен жүреді. Сызбадағы бағыт — көрінетін ауа құйыны емес, модель.

Оқу деректерін талдау

Оқу кестесі: тізбек ажыратулы — қосымша ауытқу жоқ; қосулы — тілше бұрылады; полярлық ауысса — бұрылу жағы өзгереді. Бұл бұрышты өлшеу емес, сапалық салыстыру. Осыдан ток пен өрістің байланысы көрінеді, бірақ ток пен арақашықтықсыз өріс күшін есептей алмаймыз.

Қауіпсіз тексеру

Тек тогы шектелген дайын төмен кернеулі оқу жинағын ересек адам бақылауымен қолданыңыз. Жүктемесіз сым батареяны қысқа тұйықтап, тез қыздырады. Жинақ болмаса, болжам кестесін толтырып, сызбада қауіпсіз резистор не штаттық модуль барын тексеріңіз.

Ойлаудағы қате

Компас ажыратылған батареяның зарядына ғана жауап береді деу — қате. Бұл тәжірибеде қосымша байқалатын өрісті ток тудырады. Жер өрісі жоғалмайды; тілше ықпалдардың қосындысына қарайды.

Тірек сызбасы

Жаңа жағдайға қолдану

Бірдей ток жүретін екі сым компастан әртүрлі қашықта. Қайсында ауытқу үлкен болуы ықтимал? Қашықтықты әділ тексеру үшін қандай шарттарды бірдей ұстау керек?

Өзіңді тексер

Түсіндірмені жауып, өз сөзіңізбен айтыңыз: нені шынымен бақыладық, қандай дерек оқу мысалы ретінде берілді, қай тұжырым әлі болжам? Содан соң есептің бір шартын өзгертіп, мәтінді қайта қарамастан нәтижені болжаңыз. Сәйкес келмесе, ойыңыздың сызбадан қай қадамда айырылғанын табыңыз. Жақсы жауап дұрыс сөзді не санды ғана емес, модельдің қолданылу шегін де атайды. Бұл тексеруді құралсыз, қағазда орындауға болады.

Зертхана журналына жазба

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жаңа бет қосыңыз. Сұрақты, тәжірибеге дейінгі болжамды, сызбаны және шарттар кестесін жазыңыз. Бақылауды берілген оқу сандарынан ажыратыңыз. Соңғы жолға нені өзгерткеніңізді, нені тұрақты сақтағаныңызды, дерек қай тұжырымды қолдайтынын және нені әлі дәлелдемейтінін түсіріңіз. Тәжірибе болмаса, «өлшенді» демей, «шарт бойынша есеп» не «болжам» деп жазыңыз.

Келесі сабақ: Өшірілетін магнит жасауға бола ма?