Көміртектің екі атомы қалай әртүрлі болады?

Сұрақ және болжам

Екі карточкада да «көміртек» деп жазылған, бірақ бір ядро үлгісінде бөлшек көбірек. Бір карточка қате ме? Алдыңғы сабақтағы үш белгіні ойға алыңыз: элементті протон саны анықтайды; нейтрон зарядсыз; электрон саны өзгерсе, элемент сол күйі қалады. Бір элементтің атомдары қай өзгерістен ерекшеленетінін алдын ала болжаңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Изотоптар — протон саны бірдей, нейтрон саны әртүрлі бір элемент атомдары. Массалық сан — ядродағы протон мен нейтрон санының қосындысы; ол граммен берілген дәл масса емес. C-12 таңбасы массалық саны 12 көміртекті білдіреді. Ядро — протондар мен нейтрондар орналасатын орталық бөлік. Тұрақты изотоп өздігінен ыдырамайды; тұрақсыз изотоп өзгеруі мүмкін. «Радиоактивті» ұғымын келесі сабақта ашамыз.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу карточкаларын салыстырайық: C-12 ядросында 6 протон және 6 нейтрон; C-14 ядросында 6 протон және 8 нейтрон. 6 + 6 = 12, 6 + 8 = 14. Екеуінің атомдық нөмірі 6, өйткені атомдық нөмір — протон саны. Бейтарап атом күйінде екеуінде де алты электрон бар. Сызба ядроның нақты көлемін білдірмейді: онда бөлшектерді санап қана салыстырамыз.

Қауіпсіз тексереміз

Екі қағаз ядро жасап, әрқайсына алты электрон карточкасын қосыңыз. Кестеге протон, нейтрон, массалық сан, электрон және жалпы заряд бағандарын жазыңыз. Әуелі протон, содан кейін нейтрон бағанын салыстырыңыз. Үйде изотоптарды бөліп алуға немесе жасауға тырыспаңыз: қағазда санау бұл тапсырмаға жеткілікті.

Жиі кездесетін қате

Қате ой: C-14 құрамында 14 протон бар. Он төрт — ядродағы екі түрлі бөлшектің қосындысы, протон алтау. Жаңа жағдай: 6 протон және 7 нейтрон бар атомды қалай белгілейміз? Бейтарап болу үшін оған қанша электрон керек? Әр қадамды түсіндіріңіз.

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Мәлімет көзі: www.iaea.org.

Келесі сабақ: Соңғы радиоактивті атом қашан жоғалады?