Деректерді алдамай қалай бейнелейміз?

Сұрақ және болжам

83 және 45 см бағандарын 40 см белгісінен бастасақ, біріншісі бірнеше есе үлкендей көрінеді. Сандар өзгермеді, бірақ сурет көзді алдайды. Диаграмма — салыстыру құралы. Ойланыңыз: қағаз бен мата үздіксіз шкаладағы сандар ма, әлде екі топтың атауы ма?

Жаңа сөздерді түсінейік

Санат — «қағаз» сияқты топ атауы. Санаттарды бөлек бағандармен көрсетеміз. Өлшенген шама — тоқтағанға дейінгі сантиметрмен берілген жол; шкала оның мәнін көрсетеді. Баған ұзындығы нөлден басталады. Үлгі — шындықтың бір қырын ықшам бейнелеу. Бұл диаграмма орташа жолды көрсетеді, бірақ әр мезеттегі жылдамдықты көрсетпейді. Екі санатты сызықпен қосу арада өлшенген төсеніш бар дегенді білдірмейді.

Оқу мысалын талдаймыз

«Тоқтағанға дейінгі жол, см» осін 0-ден 90-ға дейін салыңыз. Бағандар: қағаз 83, мата 45 см. 38 см айырма — есеп, үшінші жүріс емес. 82–84 және 44–46 см қайталану ауқымын жіңішке белгілермен көрсетуге болады; оны дәлелденген сенімділік интервалы деп атамаңыз.

Қауіпсіз тексереміз

Тор қағазда бір үлкен торды 10 см деп алыңыз. Ось, бірлік, екі төсеніш және атау жазылсын. Диаграмманы сабақ оқымаған адамға көрсетіңіз: ол сандарды таба ала ма? Суреттің мәтіндік баламасы — түске тәуелсіз екі жолды кесте.

Жиі кездесетін қате

Қате — екі төсенішті сызықпен қосып, арадағы үздіксіз ауысу өлшенді деу. Үшінші төсеніш пайда болса, диаграммаға не қосасыз? Неге 83 см бағаны жылдамдық емес?

Тірек сызбасы

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Келесі сабақ: Сандар нені, дереккөз нені дәлелдейді?