Бақылау тапсырмасы: есікке жарық белгісін жобалаңыз

Сұрақ және болжам

66-сабақтан «есік ашық» күйін электр белгісімен көрсетуге болатынын білесіз. Енді қағазда жоба жасаңыз: LED модулі жарықты қозғалмалы есіктегі кішкене айнаға бағыттайды; қозғалмайтын экранда дақ көрінеді. Есік бұрылғанда шағылған жарық бағыты өзгереді. Екі қалыптың қайсысында дақ салынған нысанаға түсетінін болжаңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Оптикалық белгі — жарықпен берілген хабар. Мұндағы орын датчигі әзірше «дақ нысанада = есік жабық» деген шартты ереже ғана; сурет сенімді күзет жүйесіне айналмайды. Бақылау шарты — салыстырғанда өзгермей қалатын нәрсе: жарық көзі, айна, экран және аралықтар. Алдыңғы блоктағыдай, хабардың кодын адамдар таңдайды; физикалық шама өздігінен «жабық» демейді.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу кестесі: жабық есікте айна нормалі тік, түскен сәуле нормальмен 30° жасайды да, шағылған сәуле де 30° болады — дақ нысанада. Есік ашылғанда айна 10° бұрылады, түскен сәуле өзгермесе, идеал жазық модельде шағылған сәуле бағыты 20° өзгереді — дақ нысанадан тыс. Сызбада бұл айырма бұрышпен берілген, экрандағы нақты миллиметрмен емес. Айнаның бұрылу бұрышы шағылған сәуленің бұрылуына тең емес.

Қауіпсіз тексереміз

Әуелі қағазда екі айна қалпын, нормаль мен сәулелерді салыңыз. Кейін қаласаңыз, ересек бақылауымен дайын әлсіз LED модулі мен қауіпсіз шағын айна қолданыңыз; лазер, күн сәулесі немесе желілік құрал қажет емес. Есікті бірнеше рет жауып, нысанаға түсу мен қате белгілерді жазыңыз; жалғыз сәтті жағдай жеткіліксіз.

Жиі кездесетін қате

Қате — бір рет нысанаға түсу сенімділікті дәлелдеді деу. Қайталау, берік бекіту және сыртқы жарық өзгергенде тексеру керек. Жарыққа дыбыс сияқты ауа қажет деуге де болмайды: жарық бос кеңістікте де таралады. Экранға дейінгі жол берілмесе, дақтың ығысуын сантиметрмен айтуға болмайды.

Тірек сызбасы

Басқа жағдайға қолданамыз

Айнаны кедір-бұдыр ақ қағазға ауыстырыңыз. Тар шағылған сәуле мен бірмәнді дақ орны қала ма? Модельдің қай қасиеті бұзылатынын және оны қауіпсіз тексеру жолын атаңыз.

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

«Физика» курсына оралу