Линза кескінді қалай жасайды және экран не үшін керек?

Сұрақ және болжам

Үлкейткіш әйнекті үстел шамы мен ақ қағаз арасына қойсаңыз, кей қашықтықта қағазда шамның жарық, төңкерілген кескіні пайда болады. Линзамен Күнге қарамаңыз және күн сәулесін жинамаңыз: қағаз қызуы мүмкін. Ең қауіпсізі — нақты шамсыз сызбада құру.

Жаңа сөздерді түсінейік

Линза — беттері қисық, жарық жолын өзгертетін мөлдір дене. Жинағыш линза параллель сәулелерді шамамен бір фокусқа тоғыстыра алады. Жұқа линза моделінде ортасынан фокусқа дейінгі аралық — фокустық қашықтық f. Шын кескін линзадан өткен сәулелер шынымен қиылысқан жерде пайда болады; оны экранға түсіруге болады. Зат фокустың ішінде тұрса, линзаның ар жағындағы экранда шын кескін шықпайды.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу мысалы: f = 10 см, зат жұқа линзадан сол жақта 20 см жерде. 1/f = 1/dₒ + 1/dᵢ теңдеуінен 1/10 = 1/20 + 1/dᵢ, сонда dᵢ = 20 см оң жақта. Сызбадағы бір сәуле бас оське параллель келіп, линзадан соң оң фокус арқылы өтеді; екіншісі линза ортасынан айтарлықтай бұрылмай өтеді. Екеуінің төменде қиылысуы идеал модельдегі биіктігі бірдей, төңкерілген кескінді береді.

Қауіпсіз тексереміз

Торкөз қағазға 1 торкөз = 5 см масштабпен салып, сәулелер қиылысын тексеріңіз. Кішкене LED шам мен линза қолдансаңыз, құралды орнықты ұстаңыз және жарықты көзге бағыттамаңыз. Нақты линзаның қалыңдығы мен бұрмалануы бар; сандық теңдік оқу моделіне тән.

Жиі кездесетін қате

Қате — кескін әрдайым фокустың дәл өзінде пайда болады деу. Фокус алыстағы көзден параллель келген сәулелер үшін; f = 10 см болып, зат 20 см тұрса, кескін де 20 см жерде. Линза арқылы көрінген әр затты қағазға түсетін шын кескін деп те айтуға болмайды.

Тірек сызбасы

Басқа жағдайға қолданамыз

Сол линзада f = 10 см, ал зат 5 см жерде. Неге оң жақтағы экран шын кескінді ұстамайды? Линза арқылы қараған көз не көреді?

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Келесі сабақ: Бақылау тапсырмасы: есікке жарық белгісін жобалаңыз