Үдеу: күш жылдамдықты қалай өзгертеді

Бір арбаның тарихы

«Қозғалыс және графиктер» блогындағы арбаның тарихын жалғастырамыз. Енді «ол қалай қозғалды?» дегенге қоса «оның қозғалысын қандай денелер өзгертті?» деп сұраймыз. Әр жаңа сөзді алдымен көзге көрінетін көрініспен байланыстырамыз. Тірек картадағы сандар — берілген оқу мәндері, сіздің өлшеміңіз емес.

Арба тыныш тұрды. Ақырын итергеннен кейін ол үдейді: бірдей уақыт аралығында барған сайын көбірек жол өтеді. Формулаға дейін «үдейді» дегенді анықтайық: жылдамдығы өзгереді. Дене баяулағанда не бұрылғанда да жылдамдығы өзгереді. Бірақ біздің моделіміз түзу жолмен және тұрақты қорытқы күшпен шектеледі.

Сөздердің мағынасы

Үдеу a — бағытталған жылдамдықтың уақыт бірлігіндегі өзгерісі. м/с² бірлігі тұрақты үдеуде жылдамдық әр секунд сайын қанша м/с-ке өзгеретінін білдіреді. Тұрақты массалы дене үшін Ньютонның екінші заңы: FΣ = ma, сондықтан a = FΣ/m. Күш пен үдеу бір бағытта; жылдамдық басқа бағытта болуы да мүмкін. Масса «қарсы күш» емес, инерттіліктің өлшемі.

Сандар мен шектерді тексерейік

Оқу моделі: арба массасы 0,5 кг, көлденең қорытқы күш оңға 2 Н. a = 2 Н / 0,5 кг = оңға 4 м/с², себебі 1 Н = 1 кг·м/с². Бастапқы жылдамдық 0 және үдеу тұрақты болса, 1 с кейін 4 м/с, 2 с кейін 8 м/с. Бұл нақты мектеп арбасының өлшеуі емес: кедергі қорытқы күшке енгізілген немесе ескерілмейді.

Өзіңіз байқап көріңіз

Кесте жасаңыз: t = 0, 1, 2 с; v = 0, 4, 8 м/с. Әр қадамдағы жылдамдық айырмасын табыңыз. Сол 2 Н үшін масса 1 кг болса, үдеу қандай? Бұл сандарды өткен блоктың орын графигіне көшірмеңіз: ондағы оқу деректері басқа.

Жиі кездесетін қате

2 Н мен 0,5 кг-ды қоспаңыз: бірліктері сәйкес емес. 4 м/с² үдеу — 4 м/с жылдамдық емес; бұл жылдамдық өзгерісінің қарқыны.

Тірек картасы

Көмексіз тексеру

Есепті жауып қойыңыз. Күш түсетін денені, күштердің көзін және таңдалған оң бағытты атаңыз. Содан кейін бірліктерімен есепті қайта шығарыңыз. Бір бастапқы санды ауыстырып, қай қорытынды өзгеретінін айтыңыз. Нақты тәжірибе болмаса, журналға «оқу моделі» деп жазыңыз.

Журналға жазба

Төрт жол жазыңыз: «Не көрдім?», «Не берілді?», «Не есептедім?», «Бұл қорытынды үшін қандай шарт керек?». Осылайша бақылауды модельден ажыратып, кейін өз қатеңізді тексере аласыз.

Келесі сабақ: Үйкеліс пен кедергі: итерудің әсері қайда кетеді