Сызғыш неге дыбыс шығарады және дыбысқа ауа керек пе?

Сұрақ және болжам

Сызғышты үстелге басып, бос ұшын сәл майыстырыңыз. Ол дірілдегенде дыбыс естіледі; қозғалыс басылғанда дыбыс та тоқтайды. Ауаның үстелден құлаққа тұтас ұшқанын көрмейміз, бірақ көршілес бөліктері қысым өзгерісін жеткізеді. Сызғыштың бос бөлігін қысқартсаңыз, не өзгеретінін болжаңыз.

Жаңа сөздерді түсінейік

Дыбыс көзі — тербеліп, ортаны қозғалтатын дене. Ауадағы дыбыс толқыны — көзден таралатын сығылу мен сиреудің кезектесуі. Бойлық дегеніміз орта бөлшектерінің толқын таралатын бағыт бойымен жуықтап тербелуі. Амплитуда — тыныш күйден ең үлкен ауытқу; ол тербеліс күшіне қатысты, бірақ естілетін қаттылық қашықтық пен адамның естуіне де байланысты. Заттық орта жоқ бос кеңістікте дыбыс таралмайды.

Оқу мысалын талдаймыз

Оқу сызбасында ауа нүктелері орташа орындарының маңында қалады, ал сығылу аймақтары оңға таралады. Бұл сапалық сурет: ол арқылы дыбыс жылдамдығын есептеуге болмайды. Ауадағы дыбыс әдеттегі жағдайда сызғыштың көзге көрінетін қозғалысынан әлдеқайда жылдам таралады, бірақ сызғыш тыңдаушыға қарай ұшпайды.

Қауіпсіз тексереміз

Үстелді қатты ұрмай, затты құлаққа жақындатпай, жай ғана тексеріңіз. Бірдей ұзындықта бастапқы ауытқу күшін ғана өзгертіңіз, кейін ұзындықты бөлек өзгертіңіз. Естігенді бақылау, ал ауа сығылуын түсіндіретін ойды модель деп белгілеңіз.

Жиі кездесетін қате

Қатты дыбыс ауа бөлшектері көзден құлаққа дейін ұшады дегенді дәлелдемейді. Сызғыш тек бір ғана нақты жиілікті береді деуге де болмайды: пішіні мен бекітілуі әсер етеді. Сығылу сызбасы нақты дыбыстың барлық қырын көрсетпейді.

Тірек сызбасы

Басқа жағдайға қолданамыз

Айда екі адам темірге балғамен соғылғанын көреді, бірақ араларында ауа жоқ. Бірі екіншісінің соққысын тікелей ести ме? Дыбыстың орнына хабарды қалай қауіпсіз жеткізуге болады?

Өзіңді тексер

Мәтінді жауып, суретті жаңа оқушыға солдан оңға қарай түсіндіріңіз. Бақылауды, оқу жорамалын және бұл дерек әлі дәлелдемейтін нәрсені атаңыз. Содан кейін жаңа жағдайдың сұрағын көмексіз шешіп, бірлікті не бағытты сызбамен тексеріңіз. Жауап сәйкес келмесе, дайын сөйлемді жаттамай, алғашқы түсініксіз сөзге оралыңыз. Ауызша жауап, сызба және өлшеу — дәлелдің әртүрлі түрі; әрқайсын адал белгілеңіз.

Зертхана журналының беті

«Менің әлемімнің зертхана журналына» жол қосыңыз: сұрақ → болжам → нені тұрақты қалдырдық → нені өзгерттік → бақылау не есеп → қорытынды → шектеу. Суретте масштабты көрсетіңіз немесе «схемалық» деп белгілеңіз. Тәжірибе жасалмаса, «біз өлшедік» демей, «оқу есебі» деп жазыңыз. Келесі сабақтан соң бұл жазбаға оралып, ненің анық болғанын белгілеңіз.

Келесі сабақ: Жоғары ма, әлде қатты ма: неліктен бұл бір нәрсе емес?